Szkoła Podstawowa im. Stanisława Broniewskiego "Orszy" w Wałdowie Szlacheckim

BIP FB Tarcza
Godło RP

Służę jak Orsza

Co to jest sen?

SEN

Sen to stan czynnościowy ośrodkowego układu nerwowego, cyklicznie pojawiający się i przemijający w rytmie dobowym, podczas którego następuje zniesienie świadomości i bezruch. Fizjologiczny sen charakteryzuje się pełną odwracalnością pod wpływem czynników zewnętrznych (w przeciwieństwie do śpiączki).

Przeciwieństwem stanu snu jest stan czuwania. Granica pomiędzy tymi stanami jest płynna u zwierząt niższych, na przykład u żółwi.

Zapotrzebowanie na sen

Długość snu u poszczególnych zwierząt znacznie się różni, np. u żyraf wynosi on 2 godziny na dobę, u nietoperzy 20 godzin na dobę. U niektórych zwierząt (pingwiny, foki, delfiny, psy) półkule mózgowe śpią na zmianę. Objawia się to zamknięciem oka przez śpiącą półkulę. Foki śpią w ten sposób, żeby wynurzać się w celu zaczerpnięcia powietrza.

Zapotrzebowanie na sen u ludzi zależy od wieku, przy czym generalnie im młodsza jest osoba, tym więcej snu potrzebuje. U noworodka i małego dziecka sen jest podzielony na kilka części, u osoby dorosłej natomiast taki podział raczej nie występuje.

Zapotrzebowanie na sen jest też cechą indywidualną, zależną od genów. Zwykle dorosłe osoby potrzebują około 6-8 godzin pełnego snu na dobę. Mózg nastolatków podlega jednak znaczniejszym zmianom i prawdopodobnie wymagają one przynajmniej 9 godzin snu na dobę do efektywnego funkcjonowania.

Rekomendowana długość snu na dobę (godz.)
wiekzalecanadopuszczalna
noworodek0-3 m-ce14-1711-19
niemowlę4-11 m-cy12-1510-18
małe dziecko1-2 lata11-149-16
przedszkolak3-5 lat10-138-14
dziecko w wieku szkolnym6-13 lat9-117-12
nastolatek14-17 lat8-107-11
młody dorosły18-25 lat7-96-11
dorosły26-64 lata7-96-10
osoba starsza+65 lat7-85-9
Regulacja snu

Rytm zapadania w sen jest regulowany poprzez natężenie światła (rytm sen/czuwanie jest definiowany na nowo po lotach samolotem) oraz poprzez bodźce społeczne. W eksperymentach polegających na całkowitym odizolowaniu ludzi w pokojach bez okien, zegarów, telewizji, radia i telefonów, kiedy sami mogli sobie wybierać moment zasypiania i wstawania, większość badanych funkcjonowała w rytmie 24,2 godzinnym (wydłużony rytm dobowy). Stosowność zaśnięcia w zależności od emocji (brak zagrożenia) i odczuwania głodu reguluje oreksyna (neuropeptyd wytwarzany przez grupę komórek nerwowych znajdujących się w podwzgórzu i pniu mózgu).

W czasach, gdy elektryczność jeszcze nie istniała, ludzie chodzili spać i budzili się wraz ze Słońcem. Na większych szerokościach geograficznych podczas zimowych nocy kładli się spać bardzo wcześnie, przez co budzili się w środku nocy na 1-3 godziny, po czym zapadli w dalszy sen już do świtu. Był to tzw. sen segmentowy, gdy w trakcie nocnego przebudzenia ludzie oddawali się różnorodnym aktywnościom.

Gdy pojawiła się elektryczność, do codziennego użytku weszły sztuczne źródła oświetlenia. Badania sugerują, że nadmierna ekspozycja na sztuczne oświetlenie, np. podczas pracy na nocnej zmianie, przyczynia się do powstawania chorób chronicznych, raka, cukrzycy, chorób serca i otyłości. Nawet słabe światło żarówki lampki lub telefonu komórkowego może zmniejszyć sekrecję melatoniny oraz innych hormonów regulujących cykl dobowy u człowieka. Doświadczenia sugerują, że niebieskie spektrum światła ma najsilniejsze działanie hamujące wydzielanie hormonów i same tylko okulary, które blokują dostęp niebieskiego światła, pomagają w zapobieganiu negatywnym skutkom zaburzeń cyklu dobowego. Harwardzki newsletter medyczny z 2012r. podaje kilka rad, w jaki sposób można zmniejszyć negatywne skutki, związane z wykorzystywaniem sztucznego oświetlenia:

Podział snu

Sen dzieli się na dwie główne fazy.

Ze względu na udział fal wolnych sen podzielono na 4 stadia. Wszystkie poniższe wchodzą w skład fazy NREM.

Sen zaczyna się fazą NREM, prawidłowo o czasie trwania 80-100 min, po której następuje faza snu REM trwająca ok. 15 min. U osób dorosłych tego typu cykl powtarza się 4 lub 5 razy.

Wraz z długością snu spada udział najgłębszego stadium snu wolnofalowego oraz rośnie czas trwania fazy REM, która pod koniec nocy zazwyczaj trwa około 40 minut.

Obiektywnym wskaźnikiem bezsenności jest krótki czas (lub brak) najgłębszego stadium snu, wolnofalowego. Bezsenność często jest objawem nerwicy lub depresji.

W czasie snu zmienia się częstotliwość fal mózgowych. Zanikają szybsze rytmy beta i alfa, pojawiają się wolniejsze rytmy theta i delta.

Wykorzystanie niektórych rejonów mózgu jest znacznie większe podczas snu niż podczas czuwania.

Fizjologiczne znaczenie snu

Ewolucyjna rola snu w fizjologii nie jest dokładnie znana, jednakże ze względu na powszechność zjawiska przypuszcza się, że ma fundamentalne znaczenie dla układu nerwowego. Istnieje dodatnia korelacja pomiędzy rozwojem układu nerwowego a występowaniem snu. Hipotezy wyjaśniające sen obejmują:

Sen ma duże znaczenie dla pamięci i efektywnego funkcjonowania mózgu. Krótki sen szczególnie upośledza funkcjonowanie mózgu i może przyczyniać się do problemów z zapamiętywaniem oraz koncentracją. Niewyspane osoby mają większe ryzyko wytworzenia fałszywych wspomnień. Niewyspani ludzie, szczególnie młodzi, są średnio bardziej otyli, niż ich wyspani koledzy i koleżanki. Może to mieć związek z faktem, że deprywacja snu upośledza nasze zdolności do konstruktywnego myślenia oraz sprzyja podejmowaniu ryzykownych decyzji. Niewyspany mózg dosłownie się kurczy.

Wśród nastoletnich uczniów najwyższe oceny mają zwykle ci, którzy się wysypiają. Licealiści i licealistki, które podczas weekendów kładą się spać dużo później, niż w czasie dni nauki, nie dość, że często mają gorsze oceny, to jeszcze skarżą się na senność, depresyjny nastrój i inne problemy.

Niedobór snu

Sen jest niezbędny do życia i prawidłowego przebiegu procesów psychicznych. Już jedna nieprzespana noc obniża sprawność psychofizyczną. Brak snu przez dłuższy czas powoduje szereg negatywnych efektów psychicznych i fizjologicznych:

Według badań (przeprowadzonych w Princeton University na szczurach) brak snu powoduje zaburzenia w części mózgu odpowiedzialnej za tworzenie nowych komórek. Badania przeprowadzone na Proceedings of the National Academy of Science wykazały, że u szczurów, które nie mogły się wyspać, pojawiła się nadwyżka kortykosteronu. 2-3 tygodniowa deprywacja snu prowadzi do śmierci tych zwierząt.

Deprywacja snu bywa wykorzystywana jako pewien rodzaj tortur. Oskarżane o stosowanie tej techniki były KGB, wojska japońskie w czasie II wojny światowej i armia brytyjska w stosunku do członków IRA.

Rekordzistą w braku snu jest Tony Wright - poddał się on eksperymentowi medycznemu i nie spał przez 266 godzin.

Wśród zwierząt pasówka białobrewa jest znana ze swej zdolności obywania się bez snu nawet przez dwa tygodnie podczas migracji.

Hibernacja i estywacja

Podobnym do snu stanem jest sen zimowy (hibernacja) i sen letni (estywacja). Wiele zwierząt przesypia niekorzystną porę roku - zapadają w sen zimowy w celu oszczędzania energii lub w sen letni w czasie suszy.

SENNIK

Marzenia senne i sen świadomy

Marzenia senne to serie obrazów, dźwięków, emocji, myśli i innych wrażeń zmysłowych pojawiające się podczas snu.

Sny są tworami fizjologicznymi. Ich wizualny charakter jest zazwyczaj najbardziej wyrazisty, zdarzają się jednak marzenia senne o przewadze doznań słuchowych. Człowiek, który ich doświadczył, opisuje je zazwyczaj jako bardzo realistyczne, dotyczące życia i problemów codziennych. U każdego mogą się też pojawiać wątki fantastyczne, a nawet surrealistyczne.

Badania przeprowadzone w XIX w. wykazały, że przyczyną marzeń sennych może być błędna interpretacja doznawanego w czasie snu wrażenia zmysłowego. Przykładem może być hałas, który dochodzi do śpiącego, może pojawić się w śnie jako burza z piorunami lub ucisk kołdry jako dusząca zmora. W XX w. ustalono zależność między fizjologicznym elementem snu, nazywanym fazą REM, a przeżywaniem w tym czasie marzenia sennego. Pokazano, że charakter snów jest znacznie częściej nieprzyjemny i związany z sytuacją życiową osoby śniącej.

Według Jeana Piageta, twórcy teorii rozwoju poznawczego, dziecko nie zdaje sobie sprawy z wewnętrznego charakteru myśli, tym samym ma ogromne trudności ze zrozumieniem takiego zjawiska, jakim jest sen. W tym kontekście dziecko można przyrównać do człowieka pierwotnego. Śnienie dzieci podzielono na trzy stadia:

Duże znaczenie dla naukowej analizy marzeń sennych mają następujące trzy dziedziny: badania z zakresu neuronauki nad czynnością mózgu podczas snu (na przykład podczas świadomego snu), systemateczna analiza dużej liczby opisów marzeń sennych przedstawianych przez różnorodne grupy badanych oraz analiza psychoterapeutyczna różnorodnych znaczeń marzeń sennych.

Brak logicznej całości i ciągłości snów sprawia wrażenie, że są one niekiedy odbierane jako dziwne. Zachodzące w czasie snu procesy syntetyzujące mogą wspomagać niekiedy świadome myślenie. Możliwa jest też kontrola treści marzeń sennych, określana jako świadome śnienie.

Świadomy sen (ang. Lucid Dream, w skrócie LD) to sen, w którym śniący zdaje sobie sprawę, że śni, dlatego klarowność myślenia, dostęp do wspomnień z jawy oraz świadomy wpływ na treść snu mogą być kontrolowane (aczkolwiek na różne sposoby – zależy to od poziomu zaawansowania osoby śniącej). Inne nazwy na świadomy sen to: sen jasny, sen przejrzysty, sen wiedzy.

Świadome sny mogą być wykorzystane w zwalczaniu koszmarów, jako narzędzie poznania swojej jaźni albo też dla rozrywki. W snach, gdzie śniący posiada odpowiednio wysoki poziom kontroli nad treścią marzenia sennego, można zrealizować każde swoje pragnienie.

Spontaniczne i chwilowe uzyskanie stanu świadomego snu może nastąpić bez żadnych wstępnych warunków.

Świadomego śnienia można się nauczyć. Dzięki specjalnym technikom śniąca osoba może zorientować się, iż otaczająca ją rzeczywistość jest wyimaginowana. Towarzyszy temu zazwyczaj niezwykły szok (niegroźny), który przeważnie prowadzi do ocknienia się lub tzw. fałszywego przebudzenia.

Sennik to zbiór najczęściej spotykanych marzeń sennych, który zawiera dużą liczbę symboli sennych i ich interpretacji. Senniki próbują tłumaczyć podstawowe symbole występujące w snach, jednak dokonana na ich podstawie interpretacja musi być powiązana z ogólną sytuacją śniącego i każdy sen należy interpretować oddzielnie. Nie ma jednoznacznej recepty, jak należy odczytywać poszczególne symbole.

Pomimo powszechnego uznania, iż sny mogą przepowiedzieć przyszłość, naukowcy są przekonani, iż okres snu jest momentem segregowania pamięci ludzkiej (również elementów pamięci podświadomej), w którym obrazy senne powstają na bazie przeżytych sytuacji i emocji.

Znaczenie kolorów i liczb w snach

Pojawiające się w snach kolory są bardzo ważne, często ważniejsze, niż nam się wydaje. Wskazują na siły dobra i zła, a także mogą oznaczać dobre i złe cechy człowieka.

Dzieli się je na dwie kategorie: kolory światła, do których należą biel i połączenie wszystkich kolorów widma, oraz kolory ciemności, do których należy czerń i brak koloru.

Liczby w snach mają zazwyczaj bardzo duże znaczenie, ale zazwyczaj też trudno jest je zapamiętać, zwłaszcza, jeśli pojawiają się w postaci dłuższych kombinacji, a właśnie w takich przypadkach mają największe znaczenie.

Liczby w snach oznaczają jaźń i wskazują na postępujące etapy wzrostu i rozwoju wewnętrznego. Carl Gustav Jung, szwajcarski psychiatra, psycholog i naukowiec, ale też artysta malarz, uważał, że znaczenie liczb jest bardzo ważne, gdyż są one połączone z naukami ezoterycznymi i przez to metafory, w jakich się objawiają w snach, są jeszcze bardziej wymowne i ważne.

Liczby parzyste przyporządkowane są do pierwiastków żeńskich, zaś nieparzyste - do męskich.

Więcej na temat znaczenia snów

KOŁYSANKI

BYŁ SOBIE KRÓL...

Był sobie król, był sobie paź i była też królewna.

Żyli wśród mórz, nie znali burz, rzecz najzupełniej pewna.

Kochał się król, kochał się paź, kochali się w królewnie.

I ona też kochała ich. Kochali się wzajemnie.

Lecz srogi los, okrutna śmierć w udziale im przypadła.

Króla zjadł pies, pazia zjadł kot, królewnę myszka zjadła.

Lecz żeby ci nie było żal, dziecino ukochana,

z cukru był król, z piernika paź, królewna z marcepana.

NA WOJTUSIA Z POPIELNIKA...

Na Wojtusia z popielnika iskiereczka mruga.

- Chodź opowiem ci bajeczkę, bajka będzie długa.

Była sobie raz królewna, pokochała grajka,

król wyprawił im wesele... I skończona bajka.

Była sobie Baba Jaga, miała chatkę z masła,

a w tej chatce same dziwy... Cyt! Iskierka zgasła.

Patrzy Wojtuś, patrzy, duma, zaszły łzą oczęta.

- Czemuś mnie tak okłamała? Wojtuś zapamięta.

- Już ci nigdy nie uwierzę iskiereczko mała.

Najpierw błyśniesz, potem gaśniesz... Ot i bajka cała.

ACH, ŚPIJ KOCHANIE...

W górze tyle gwiazd, w dole tyle miast.

Gwiazdy miastom dają znać, że dzieci muszą spać...

Ach śpij, kochanie. Jeśli gwiazdkę z nieba chcesz, dostaniesz.

Czego pragniesz, daj mi znać, ja ci wszystko mogę dać.

Więc dlaczego nie chcesz spać!?

Ach śpij, bo nocą, kiedy gwiazdy się na niebie złocą,

wszystkie dzieci, nawet złe, pogrążone są we śnie,

a ty jedna tylko nie....

Aaa... Aaa... Były sobie kotki dwa.

Aaa... Aaa... Szarobure, szarobure obydwa.

Ach śpij, bo właśnie księżyc ziewa i za chwilę zaśnie,

a gdy rano przyjdzie świt, księżycowi będzie wstyd, że on zasnął a nie ty.

DOROTKA

Ta Dorotka, ta maluśka tańcowała dokoluśka.

Tańcowała ranną rosą i tupała nóżką bosą.

Ta Dorotka, ta maluśka tańcowała dokoluśka.

Tańcowała i w południe, gdy słoneczko grzało cudnie.

Ta Dorotka, ta maluśka tańcowała dokoluśka.

Tańcowała wieczorami, kiedy słonko za górami.

A teraz śpi w kolebusi na różowej swej podusi.

Chodzi senek koło płotka. "Cicho, bo już śpi Dorotka."

Wraz z nią zasnął dwór jej cały, nie śpi tylko jeżyk mały.

A ty, senku, nadstaw uszko, gdzie ten jeż, co tupnął nóżką.

DAWNO JUŻ UCICHŁ...

(J. Czechowicz)

Dawno już ucichł złoty kogucik

i królik biały kwiatów nie depcze.

Ogromna Wisła pod niebo wyszła,

z gwiazdami szepcze.

Gliniany konik wszedł za wazonik,

by się spokojnie zdrzemnąć do świtu.

Synku maluśki, do swej poduszki

i ty się przytul...

(Źródła: Wikipedia, Sennik online, Osesek)

Kontakt

Szkoła Podstawowa im. Stanisława Broniewskiego "Orszy"

Wałdowo Szlacheckie 57

86-302 Grudziądz

woj. kujawsko - pomorskie