Szkoła Podstawowa im. Stanisława Broniewskiego "Orszy" w Wałdowie Szlacheckim

BIP FB Tarcza
Godło RP

Służę jak Orsza

Pliki, katalogi, foldery

SYSTEM PLIKÓW

System plików to wewnętrzna struktura używana przez komputer do organizowania danych na dysku twardym lub partycji.

Dysk (twardy dysk) to fizyczny składnik komputera, służący do przechowywania danych. Oczywiście można posiadać w komputerze więcej niż jeden dysk. Pierwszy dysk oznaczony jest jako Dysk 0, następne Dysk 1, Dysk 2 itd. Już Windows XP Professional umożliwia zdefiniowanie dysku jako podstawowy lub dynamiczny. Dysk podstawowy posiada jedną lub więcej partycji. Dysk dynamiczny zawiera woluminy dynamiczne, które mogą swoją przestrzeń rozciągać na kilku dyskach.

Partycja to część dysku, która w systemie funkcjonuje tak, jakby była osobnym dyskiem. Partycja, którą używamy do uruchamiania systemu operacyjnego, nazywana jest partycją podstawową. Pozostałe określane są jako partycje rozszerzone. Partycja podstawowa nie może być dzielona na mniejsze części. W przypadku partycji rozszerzonej istnieje możliwość ustawienia na niej jednego bądź kilku dysków logicznych.

Wolumin - w oknie "Mój komputer" figurują jako dyski lokalne. Są to partycje lub dyski logiczne formatowane przy użyciu systemu plików FAT, FAT32 lub NTFS, które mają przypisaną literę. Dyski podstawowe mogą zawierać jedynie woluminy podstawowe (sformatowane jako partycje podstawowe lub dyski logiczne). Dyski dynamiczne mogą natomiast obsługiwać woluminy proste, rozłożone i łączone (dwa ostatnie wykorzystują przestrzeń z więcej niż jednego dysku).

Podczas instalowania w komputerze nowego dysku twardego należy go sformatować przy użyciu systemu plików, aby można go było używać.

W systemach Windows XP i Windows 7 są dostępne do wyboru trzy systemy plików: NTFS, FAT32 oraz starszy, rzadko używany system FAT (nazywany również systemem FAT16).

System NTFS to preferowany system plików dla systemów Windows XP i Windows 7. W porównaniu z wcześniejszym systemem plików FAT32 system NTFS zapewnia wiele korzyści. Są to między innymi:

System FAT32 (oraz rzadziej używany system FAT) był stosowany w niektórych wcześniejszych wersjach systemu Windows, a obecnie jest używany w przypadku większości dysków USB flash. System plików FAT32 nie udostępnia funkcji zabezpieczeń oferowanych przez system NTFS, w związku z czym wszelkie pliki zapisane na dysku twardym lub partycji systemu Windows 7 sformatowanych w systemie FAT32 mogą zostać odczytane przez każdego użytkownika mającego dostęp do komputera. Oprócz tego w systemie plików FAT32 występują ograniczenia rozmiaru. Użytkownik nie może utworzyć partycji FAT32 większej niż 32 GB, a rozmiar pojedynczego pliku zapisanego na partycji FAT32 nie może przekraczać 4 GB.

Główną przyczyną, dla której może zachodzić potrzeba sformatowania dysku twardego lub partycji w systemie plików FAT32, jest chęć uruchamiania na tym samym komputerze systemu Windows 95, Windows 98 lub Windows Millennium Edition zamiennie z systemem Windows XP czy Windows 7. Taka konfiguracja nosi nazwę konfiguracji z możliwością uruchamiania wielu systemów operacyjnych.

Partycje sformatowane w innych systemach plików można zwykle przekonwertować na system FAT32 czy NTFS.

Formatowanie dysku polega na skonfigurowaniu na nim systemu plików, aby system Windows mógł przechowywać informacje na dysku. Dyski twarde w nowych komputerach z systemem Windows są już sformatowane. W przypadku zakupu dodatkowego dysku twardego w celu zwiększenia możliwości magazynowania na komputerze może wystąpić konieczność jego sformatowania.

Urządzenia magazynujące, takie jak dyski flash USB i karty pamięci flash, są zwykle wstępnie sformatowane przez producenta, dlatego zazwyczaj nie ma potrzeby ich formatować.

Formatowanie powoduje wymazanie wszystkich informacji znajdujących się na dysku twardym. Jeśli na formatowanym dysku znajdują się dane, zostaną usunięte.

Polecenie formatowania znajduje się m.in. w menu podręcznym rozwijanym kliknięciem prawym przyciskiem myszy na elemencie, który chce się sformatować.

Informacje zgromadzone na dyskach zapisane są w postaci plików przechowywanych w odpowiednich katalogach (folderach).

Ścieżka dostępu to ciąg znaków określający położenie dowolnego obiektu w strukturze katalogu na dysku twardym lub innym nośniku danych (CD, pendrive itp.). Najczęściej ma postać listy katalogów odseparowanych ukośnikami: "/" (ang. slash) w systemach Unix i adresach internetowych oraz "\" (ang. backslash) w systemach Windows, np. C:\katalog1\katalog2\plik.txt

PLIK

Plik (ang. file) to uporządkowany zbiór danych o skończonej długości, posiadający szereg atrybutów i stanowiący dla użytkownika systemu operacyjnego całość. Nazwa pliku nie jest częścią tego pliku, lecz jest przechowywana w systemie plików.

Niektóre typy plików:

Ponadto system DOS rozróżnia pliki:

W systemach uniksowych pliki binarne i tekstowe są tożsame.

Tworzenie plików, zapisywanie i wprowadzanie w nich zmian

Nazwa pliku składa się z trzech elementów:

Właściwości pliku są informacjami opisowymi ułatwiającymi wyszukiwanie i organizowanie plików.

Właściwości nie są częścią zawartości pliku. Zawierają one informacje o plikach.

Oprócz znaczników, które są właściwościami niestandardowymi, mogącymi zawierać dowolny tekst wybrany przez użytkownika, pliki mogą mieć wiele innych właściwości, takich jak data modyfikacji, autor, klasyfikacja.

Aby wyświetlić najbardziej typowe właściwości należy otworzyć folder zawierający plik i kliknąć plik. Jego właściwości wyświetlą się w okienku szczegółów po lewej stronie otwartego okna (Windows XP) lub u dołu okna (Windows 7).

Jeżeli jest wymagane wyświetlenie wszystkich właściwości skojarzonych z plikiem, należy otworzyć folder zawierający plik, kliknąć plik prawym przyciskiem myszy i z menu podręcznego wybrać polecenie "Właściwości". Na karcie "Ogólne" znaleźć można najważniejsze informacje o pliku:

Atrybuty pliku zależą od systemu operacyjnego, a dokładniej od jego systemu plików; w systemie DOS (a więc i Windows) istnieje 6 atrybutów pliku:

Dodatkowo w systemach Windows obsługujących partycje NTFS używane są atrybuty:

Jeśli plik ma być udostępniony innej osobie, może być wskazane usunięcie niektórych lub wszystkich właściwości pliku, zwłaszcza wtedy, gdy zawierają informacje osobiste. Na przykład właściwość "Autor" może zawierać nazwiska osób, która współuczestniczyły w edycji pliku, a znaczniki mogą zawierać słowa lub wyrażenia, których ujawnianie innym osobom byłoby niepożądane.

Usunięcie właściwości pliku jest możliwe w systemie Windows 7. Aby usunąć właściwości pliku należy kliknąć plik prawym przyciskiem myszy i z menu podręcznego wybrać polecenie "Właściwości" --> karta "Szczegóły", kliknąć polecenie "Usuń właściwości oraz informacje osobiste". W otwartym oknie dialogowym "Usuwanie właściwości" należy wykonać jedną z następujących czynności:

Okno dialogowe "Usuwanie właściwości" umożliwia usuwanie tylko tych właściwości, które zostały dodane przy użyciu systemu Windows. Jeśli właściwości zostały dodane przy użyciu innego programu, należy je usunąć za pomocą tego programu.

Właściwości niektórych typów plików nie mogą być dodawane ani zmieniane, np. nie można dodawać żadnych właściwości do plików .txt ani .rtf.

Właściwości dostępne dla danego pliku zależą od jego typu, np. klasyfikację można zastosować do pliku utworu, ale nie do dokumentu tekstowego.

Niektórych właściwości plików (np. długości pliku utworu) nie można modyfikować.

Dokument elektroniczny (inaczej dokument cyfrowy, dokument binarny) to dokument w postaci pliku tekstowego, graficznego, muzycznego, filmowego lub mieszanego, będącego wynikiem pracy z danym programem komputerowym, dający się zapisać, a następnie odczytać, utrwalony w pamięci zewnętrznej.

KATALOG

Katalog (ang. directory, katalog) to logiczna struktura organizacji danych na nośnikach danych. Katalog może zawierać pliki i kolejne katalogi. Można powiedzieć, że katalog to pojemnik na pliki lub inne katalogi, pozwalający je katalogować, zamiast składować bezpośrednio w katalogu głównym systemu plików. W rzeczywistości katalog to też plik, tylko, że traktowany jako lista odnośników do innych plików.

W systemach operacyjnych z graficznym interfejsem użytkownika katalog bywa różnie przedstawiany - w Windows jako teczka.

Katalog główny (ang. root directory) - katalog w systemie plików nadrzędny dla wszystkich innych katalogów (i również plików). W systemach uniksowych oznaczamy przez ukośnik (/), a w systemach dosowych przez odwrotny ukośnik (\). W systemach uniksowych odnosi się do całego systemu plików, natomiast w systemach dosowych do katalogów głównych każdej partycji. W systemach uniksowych katalog główny jest jeden, w systemach dosowych może być ich kilka (tyle, ile partycji).

Właściwości dysków (katalogów głównych)

Fragmentacja to niekorzystne zjawisko zachodzące w systemie plików, polegające na pojawianiu się nieciągłości obszarów zapisanych i niezapisanych na dysku twardym komputera. Zjawisko fragmentacji plików wynika z faktu, że podczas zapisu danych komputer korzysta z każdego pierwszego wolnego sektora. W przypadku, gdy ilość tych wolnych jest za mała dla danego pliku, komputer szuka innych, niekiedy bardzo odległych od poprzednich sektorów. Podczas pracy z pofragmentowanymi plikami, dysk korzysta więc z danych rozrzuconych kawałkami po całym swym obszarze, co prowadzi do wydłużenia czasu odczytu danych i tym samym do zmniejszenia jego wydajności. Każdy użytkownik komputera powinien więc raz na jakiś czas defragmentować partycje dysku, by pofragmentowane pliki zostały ułożone możliwie w całości, w celu szybszego dostępu do nich.

Defragmentacja jest procesem konsolidacji (połączenia) pofragmentowanych danych na dysku, dzięki czemu może działać wydajniej.

W celu dokonania defragmentacji należy, jako administrator systemu, kliknąć prawym przyciskiem myszy ikonę danej partycji (dysku) w oknie "Mój komputer", z menu podręcznego wybrać polecenie "Właściwości", na karcie "Narzędzia" kliknąć przycisk "Defragmentuj". W otwartym oknie należy wybrać partycję do defragmentacji i postępować zgodnie z pojawiającymi się komunikatami. Należy teraz odczekać do końca operacji. Warto wiedzieć, że podczas procesu defragmentacji wydajność komputera może spaść, a zatem defragmentację należy przeprowadzać, gdy nie obciąża się komputera.

Katalog jest nieodłącznie związany z systemem plików i jest on fizycznie przechowywany na dysku. Folder natomiast może być wirtualny i istnieć tylko w obrębie danego systemu operacyjnego. Przykładami folderów w systemie Windows są: okno "Mój komputer" czy "Panel sterowania", które jednak nie istnieją na dysku, lecz jedynie w systemowym rejestrze. Ponadto jeden plik może być przechowywany tylko w jednym katalogu, ale już w kilku różnych folderach jednocześnie.

Czasami nazwą folder lub katalog jest określany pojedynczy plik zawierający inne pliki, w szczególności wiadomości internetowe (poczty elektronicznej lub grup dyskusyjnych).

Foldery tworzone są przez system operacyjny, instalowane programy, a także przez użytkownika w celu uporządkowania zapisu plików, ich tematycznego pogrupowania i oddzielenia plików różnych aplikacji.

Folder otwarty to ten, do którego komputer ma w danej chwili dostęp, może odczytywać z niego i zapisywać w nim dane.

Tworzenie folderów

Dostosowywanie folderu

Aby dostosować folder otwarty, należy kliknąć prawym przyciskiem myszy w dowolnym miejscu obszaru okna, a następnie wybrać polecenie "Dostosuj ten folder" z menu podręcznego. Polecenie jest też dostępne w menu "Widok". Po zaznaczeniu wybranych opcji dostosowania należy zatwierdzić wybór przyciskiem OK.

Można też dostosować wygląd folderu zamkniętego, klikając na jego na ikonie prawym przyciskiem myszy. Należy wybrać polecenie "Właściwości" --> karta "Dostosowywanie".

Korzystając z menu "Widok" otwartego folderu lub menu podręcznego można modyfikować wygląd i sortowanie ikon elementów znajdujących się w nim.

Najczęściej dokonywaną zmianą jest ikona reprezentująca dany folder. Aby ją zmienić, należy kliknąć przycisk "Zmień ikonę", a w otwartym oknie wybrać ikonę z dostępnych w systemie lub wykorzystując przycisk "Przeglądaj" przejrzeć zasoby własne plików ikon.

Można także sprawić, by ikona folderu stała się niewidzialna. W tym celu zamiast nowej ikony folderu, jak w punkcie poprzednim, należy ustawić jej brak, to znaczy w procedurze zmiany zamiast nowej ikony wskazać puste miejsce i zatwierdzić wybór przyciskiem OK.

Folderu wprawdzie już nie widać, ale efekt psuje jego nazwa. Niestety, nie da się jej wykasować, ale można zamiast niej wstawić pusty znak:

Aby znaleźć na PULPICIE czy w oknie ukryty w ten sposób folder należy wcisnąć klawisze CTRL+A - miejsce, gdzie się znajduje, wskaże nam puste zaznaczenie.

Aby folder znów stał się widzialny, wystarczy kliknąć na nim prawym przyciskiem myszy i wybrać kolejno polecenia: "Właściwości" --> "Dostosowywanie" --> "Zmień ikonę", a potem kliknąć na "Przywróć domyślne". Nazwę folderu na widoczną zmienia się jak uprzednio, wpisując po prostu nową nazwę.

PRZEGLĄDANIE I OPERACJE NA PLIKACH I FOLDERACH

Menedżer plików (ang. file manager) jest to program komputerowy służący do zarządzania strukturą plików, katalogów i woluminów. Jego główne zadania to:

Zazwyczaj programy tego typu są rozszerzone o niektóre inne możliwości typu:

Pierwowzorem dla wielu programów tego typu był program Norton Commander działający w środowisku systemu operacyjnego DOS.

Eksplorator Windows (Windows Explorer) to aplikacja do przeglądania systemu plików w Microsoft Windows, dostępna od wersji MS Windows 95. Eksplorator (nazwa pliku explorer.exe) jest także domyślną powłoką tych systemów operacyjnych. Powłoka pokazuje ikony na PULPICIE, a także PASEK ZADAŃ i Menu Start. Wygląd niektórych elementów Eksploratora i jego zachowanie jako powłoki systemowej może być rozszerzane.

Otwieranie pliku lub folderu

Zawartość twardego dysku i dyskietki wyświetli się po dwukrotnym kliknięciu lewym przyciskiem myszy na ich ikonie.

Zawartość dysku optycznego (płyty) wyświetli się po zaznaczeniu ikony napędu i wybraniu polecenia "Otwórz" z menu "Plik" lub menu podręcznego rozwijanego kliknięciem prawym przyciskiem myszy. Dwukrotne kliknięcie na ikonie napędu spowoduje uruchomienie zawartości płyty - programu, gry, odtworzenie multimediów.

Aby przejść na wyższy poziom struktury folderów, należy w Windows XP skorzystać z przycisku "W górę () znajdującego się na standardowym pasku narzędzi okna lub rozwinąć listę adresów na pasku adresów i wybrać poziom struktury, natomiast w Windows 7 można poruszać się po strukturze folderów klikając w odpowiedni poziom na pasku adresu.

Aby powrócić do poprzednio otwartego okna, należy wykorzystać przyciski "Wstecz" () lub "Dalej" ().

Zaznaczanie plików i folderów

Zmienianie nazwy plikom lub folderom

W celu zmiany nazwy pliku lub folderu należy zaznaczyć dany element i wybrać polecenie "Zmień nazwę" z menu "Plik" lub menu podręcznego rozwiniętego kliknięciem prawym przyciskiem myszy. Starą nazwę można skasować klawiszem BACKSPACE, choć nie jest to konieczne. Kiedy stara nazwa zostanie "podświetlona" - można wpisać nową. Nazwa nie może zawierać znaków o specjalnym znaczeniu dla jądra systemu: \ /: * ? " < > |. Nową nazwę zatwierdza się klawiszem ENTER.

W Windows 7 można zmienić nazwy wielu plikom jednocześnie. Najpierw należy kliknąć menu "Widok" i ustawić podgląd "Duże ikony", by móc podejrzeć miniaturki np. obrazków. Następnie należy zaznaczyć wszystkie pliki, którym chce się zmienić nazwę, wcisnąć klawisz F2, wpisać nazwę jednego pliku i zatwierdzić klawiszem ENTER. Wszystkie zaznaczone pliki przyjmą wpisaną nazwę z kolejnymi numerami.

Kopiowanie plików i folderów

Przenoszenie plików i folderów

Usuwanie plików i folderów

Kompresja i dekompresja danych

Kompresja danych (ang. data compression) polega na zmianie sposobu zapisu informacji tak, aby zmniejszyć objętość zbioru. Innymi słowy chodzi o wyrażenie tego samego zestawu informacji, lecz za pomocą mniejszej liczby bitów.

Kompresja dzieli się na bezstratną, w której z postaci skompresowanej można odzyskać identyczną postać pierwotną oraz stratną, w której takie odzyskanie jest niemożliwe, jednak główne właściwości, zostają zachowane, np. jeśli kompresowany jest obrazek, nie występują w postaci odtworzonej widoczne różnice w stosunku do oryginału. Pomimo to może się już nie nadawać zbyt dobrze np. do dalszej przeróbki czy do wydruku, gdyż w tych zastosowaniach wymaga się zachowania innych właściwości.

Działaniem przeciwnym do kompresji jest dekompresja, czyli proces odtworzenia oryginalnych danych na podstawie ich postaci skompresowanej, przy użyciu odpowiedniego do kompresji algorytmu dekompresji (ciągu jasno zdefiniowanych czynności, koniecznych do wykonania zadania).

Program do kompresji plików to program do kodowania danych w taki sposób, aby zajmowały jak najmniej danych na dysku.

Współcześnie istnieje kilkadziesiąt formatów skompresowanych archiwów, z których najpopularniejszym jest ZIP, obsługiwany przez prawie wszystkie dostępne aplikacje. Programy dostępne na rynku (freeware i shareware) obsługują różne zestawy formatów kompresji.

Programy do kompresji wykonują dwojakiego rodzaju czynności:

Niektóre programy udostępniają także specjalne kreatory, które przeprowadzają początkującego użytkownika przez kolejne etapy budowania archiwum, a są też takie, które oferują technikę kompresji z wiersza poleceń.

Z punktu widzenia wygody użytkowania kluczowe jest zintegrowanie programu z prawym klawiszem myszy (tzw. shell extension) w Eksploratorze Windows lub każdym innym menedżerze plików, który wykorzystuje tę cechę (m.in. Total Commander).

Technika ta udostępnia zarówno kompresowanie, jak i dekompresowanie (ekstrakcja) plików. W tym drugim przypadku dekompresja powinna mieć trzy opcje - ekstrakcja w miejscu położenia archiwum, ekstrakcja w podkatalogu o nazwie archiwum i ekstrakcja w dowolnie wybranym katalogu.

(Źródła: Windows, Wikipedia, Komputer Świat)

Kontakt

Szkoła Podstawowa im. Stanisława Broniewskiego "Orszy"

Wałdowo Szlacheckie 57

86-302 Grudziądz

woj. kujawsko - pomorskie