Szkoła Podstawowa im. Stanisława Broniewskiego "Orszy" w Wałdowie Szlacheckim

BIP FB Tarcza
Godło RP

Służę jak Orsza

Odżywianie

Odżywianie to proces życiowy, polegający na pozyskiwaniu przez organizm ze środowiska pokarmu, a dokładniej zawartych w nim składników odżywczych. W zależności od formy, w jakiej uzyskiwane są składniki budulcowe, elektrony oraz energia, wyróżnia się różne strategie metaboliczne (zespół procesów metabolicznych, wyróżniany na podstawie podstawowych typów pokarmu), przede wszystkim: samożywność lub cudzożywność.

Organizmy samożywne samodzielnie przeprowadzają biosyntezę złożonych związków organicznych (węglowodanów, tłuszczy, białek) z prostych, nieorganicznych związków węgla, azotu oraz wody, wykorzystując do tego celu energię świetlną lub energię chemiczną.

Organizmy cudzożywne) odżywiają się związkami organicznymi. Ten sposób odżywiania dotyczy większości bakterii, grzybów, śluzowców, niektórych roślin, zwierząt.

Głód to fizjologiczne odczucie stanu organizmów wyższych, związane z niedoborem pożywienia, składników pokarmowych, takich jak np. białka, tłuszcze, cukry, witaminy czy sole mineralne. Jest także popędem, przyczyniającym się do zachowań skierowanych na pobieranie pokarmu i jego zdobywanie. Przeciwieństwem uczucia głodu jest uczucie sytości.

Apetyt (łac. appetitus - pożądanie), inaczej łaknienie to pragnienie spożycia, najczęściej określonego, pokarmu, zazwyczaj zawierającego konkretny składnik odżywczy, potrzebny w danej chwili organizmowi. Bardzo często, mylnie, utożsamiany z głodem, który jest fizjologiczną potrzebą przyjęcia pokarmu, nie zaś, jak apetyt - psychologiczną. Za regulację apetytu odpowiada układ limbiczny mózgu.

Istnieje cały szereg zaburzeń łaknienia, które można sklasyfikować w trzech ogólnych kategoriach:

Pragnienie to jedna z najbardziej podstawowych potrzeb biologicznych organizmu, przejawiająca się w popędzie ku pobraniu odpowiedniej ilości wody. Pragnienie wzrasta wraz ze zmniejszaniem się ogólnej objętości płynu w ustroju lub ze zwiększeniem się ilości niektórych substancji, np. soli.

Zaburzenia na tle pragnienia u ludzi mogą się objawiać różnymi chorobami.

Żywienie człowieka

Żywienie człowieka to dostarczanie ludzkiemu organizmowi odpowiednich pokarmów, zapewniających utrzymanie jego podstawowych procesów życiowych. Pokarmy te mogą być pobierane w stanie naturalnym lub w postaci różnorodnych potraw czy napojów. Racjonalne żywienie człowieka jest dostosowane do jego wieku, płci, zapotrzebowania energetycznego, rodzaju wykonywanej pracy, stanu zdrowotnego, klimatu w którym żyje oraz innych czynników.

Ze względu na rolę w organizmie wyróżnia się trzy podstawowe grupy składników odżywczych pokarmu:

Generalnie za pełnowartościowe pożywienie uznaje się produkty pochodzenia zwierzęcego: jaja, mięso, ryby i mleko. Białka roślinne (niepełnowartościowe) nie zawierają niektórych niezbędnych dla organizmu aminokwasów, tzw. aminokwasów egzogennych. Brak tych składników, jak również i brak witamin, prowadzi do powstawania niedoborów żywnościowych, z kolei nadmiar lub niewłaściwe proporcje składników żywnościowych są przyczyną powstawania chorób cywilizacyjnych, np. chorób układu krążenia, miażdżycy, nowotworów złośliwych, cukrzycy, otyłości, osteoporozy, kamicy żółciowej, marskości wątroby, próchnicy zębów, niedokrwistości.

W wielu rejonach Afryki, Azji i Ameryki Łacińskiej ludność cierpi z powodu stałego, masowo występującego zjawiska niedożywienia oraz głodu.

Celem prawidłowego odżywiania zdrowego, dorosłego człowieka powinno być spożywanie takiej ilości określonych pokarmów, które zapewnią równowagę metaboliczną. Wraz z wiekiem zapotrzebowanie energetyczne zmniejsza się o około 5% w ciągu 10 lat.

Zapotrzebowanie żywnościowe człowieka jest różne w zależności od jego wieku. Zmiana ta wynika ze zmieniającej się dynamiki i równowagi metabolizmu, czyli całokształtu reakcji chemicznych i związanych z nimi przemian energii, zachodzących w żywych komórkach, stanowiącego podstawę wszelkich zjawisk biologicznych.

Zapotrzebowanie na białko jest przedmiotem sporów dietetyków. Przyjmuje się, iż w przedziale wiekowym 25-60 lat zapotrzebowanie na ten budulec wynosi u człowieka (niezależnie od płci) ok. 1 g na kilogram masy ciała. U osób ciężko pracujących zapotrzebowanie to może być nieznacznie wyższe.

Wyższe zapotrzebowanie energetyczne powinno być pokrywane przez zwiększone spożycie węglowodanów, a nie tłuszczów, które powinny dostarczać maksymalnie 30% dobowej energii. W rzeczywistości jest jednak inaczej. W Polsce ilość energii pozyskiwanej z tłuszczów w przeciętnej diecie dochodzi nawet do 50%. Zaleca się także ograniczanie spożywania pokarmów zawierających nasycone kwasy tłuszczowe oraz tłuszcze typu trans na rzecz nienasyconych kwasów tłuszczowych.

Podstawowym źródłem witamin i minerałów dla organizmu są warzywa i owoce. Najzdrowsze są spożywane na surowo - mrożenie może spowodować 50% straty tych składników odżywczych.

Jedną z równie ważnych potrzeb jest zaopatrzenie organizmu w wodę, które powinno wynosić ok. 1 ml na kilokalorię pożywienia. Zapotrzebowanie to może jednak znacznie wzrosnąć przy sporym wysiłku fizycznym lub wysokiej temperaturze otoczenia.

Dieta (stgr. diaita - styl życia) to sposób odżywiania. Potocznie pojęcie to często używane jest nieprawidłowo w stosunku do diet odchudzających.

Termin "dieta", stosowany w nauce o żywieniu człowieka (lub medycynie), ma różne znaczenia. Ogólnie wyróżnia się cztery rodzaje diet:

Wyróżnia się również dietę modyfikowaną lub inaczej dietę podstawową modyfikowaną. Jest to dieta, która zawiera wszystkie składniki odżywcze i energetyczna, ale zmieniona jest jej konsystencja, np. dieta papkowata czy dieta płynna.

Zdrowe odżywianie to sposób odżywiania, polegający na przyjmowaniu substancji korzystnych dla zdrowia w celu zapewnienia lub poprawy zdrowia. Istotne jest zmniejszenie ryzyka wystąpienia chorób, takich jak otyłość, nowotwory, choroby serca. Zdrowa dieta polega na przyjmowaniu odpowiednich ilości niezbędnych składników odżywczych i wody. Składniki pokarmowe mogą być dostarczane w postaci różnych produktów, dlatego wiele sposobów odżywiania i diet może być uznane za zdrowe.

Światowa Organizacja Zdrowia (ang. World Health Organization, WHO) odnośnie odżywiania rekomenduje:

Polski Instytut Żywności i Żywienia podstawowymi poszerza listę zaleceń, dotyczących zdrowego żywienia i za ogólne zasady prawidłowego żywienia uznaje:

  1. spożywać posiłki regularnie (4-5 posiłków co 3-4 godziny);
  2. spożywać warzywa i owoce jak najczęściej, około połowy tego, co się je; należy spożywać je w proporcji ¾ warzyw na ¼ owoców;
  3. spożywać produkty zbożowe, szczególnie pełnoziarniste;
  4. codziennie wypijać przynajmniej dwie duże szklanki mleka, jogurtu lub kefiru, co częściowo można zastąpić serem;
  5. ograniczyć spożycie mięsa, zwłaszcza czerwonego i przetworzonych produktów (< 0,5 kg/tydzień); zastąpić mięso rybami, warzywami strączkowymi i jajami;
  6. ograniczyć spożycie tłuszczu zwierzęcego, zastąpić go olejami roślinnymi;
  7. unikać spożywania cukru i słodyczy, zastąpić je owocami i orzechami;
  8. unikać dosalania potraw i produktów o dużej zawartości soli; zastąpić sól ziołami;
  9. wypijać przynajmniej 1,5 l wody dziennie;
  10. (dorośli) unikać alkoholu.

Zasady zdrowego żywienia zmieniają się nieznacznie w zależności od wieku człowieka.

Składniki odżywcze dostarczane w niewłaściwych proporcjach prowadzą do otyłości. Zaburzenia trawienia lub wchłaniania powodują niedożywienie prowadzące do niedowagi. Schorzenia te mogą być spowodowane zaburzeniami czynnościowymi elementów układu pokarmowego.

Niewłaściwy sposób odżywiania może prowadzić także do psychoficznych problemów, np. ograniczenie możliwości przyswajania wiedzy, przewlekłe zmęczenie oraz osłabienie koncentracji uwagi.

Żywienie, obok aktywności fizycznej, stanowi ważny czynnik wpływający na zdrowie człowieka już od najmłodszych lat jego życia. Zaburzenia odżywiania się, występujące szczególnie w okresie dojrzewania, decydują w znacznej mierze o kondycji zdrowotnej człowieka dorosłego.

Piramida Zdrowego Żywienia i Stylu Życia wraz z 10 zasadami i komentarzami jest prostym, krótkim i zwięzłym sposobem przedstawienia zasad prawidłowego żywienia i najważniejszych elementów stylu życia, których realizacja daje szanse na prawidłowy rozwój, sprawność intelektualną i fizyczną oraz długie życie w zdrowiu. Wiedza o żywieniu i elementach stylu życia oraz ich wpływie na zdrowie człowieka jest ogromna i podlega stałej ewolucji i zmianom, dlatego również Piramida co pewien czas podlega modyfikacjom.

Badania naukowe w ostatnich latach wykazały, jak ważne w prawidłowym rozwoju dzieci i młodzieży oraz zapobieganiu otyłości i innym chorobom, rozwijającym się także w życiu dorosłym, są: aktywność fizyczna, prawidłowy sen oraz przestrzeganie zasad korzystania z komputera, telefonów komórkowych i innych urządzeń elektronicznych, dlatego też obecnie w piramidzie ujmuje się elementy stylu życia, dając jasno do zrozumienia, że aby być zdrowym, prawidłowe żywienie musi być realizowane łącznie z pozostałymi elementami stylu życia.

Reguła jednego talerza to najnowsza metoda kompozycji zrównoważonych posiłków, zastępująca przestarzałe piramidy żywienia. Twórcami reguły, początkowo pomyślanej jako dieta na odchudzanie, byli uczeni z Finlandii, którzy stawiali za cel maksymalnie uprościć prawidłowe odżywianie i zrobić go dostępnym dla absolutnej większości ludzi. Z czasem reguła stała się synonimem zbilansowanej diety.

Kontakt

Szkoła Podstawowa im. Stanisława Broniewskiego "Orszy"

Wałdowo Szlacheckie 57

86-302 Grudziądz

woj. kujawsko - pomorskie