Szkoła Podstawowa im. Stanisława Broniewskiego "Orszy" w Wałdowie Szlacheckim

BIP FB Tarcza
Godło RP

Służę jak Orsza

Odżywianie

Odżywianie to proces życiowy, polegający na pozyskiwaniu przez organizm ze środowiska pokarmu, a dokładniej zawartych w nim składników odżywczych. W zależności od formy, w jakiej uzyskiwane są składniki budulcowe, elektrony oraz energia, wyróżnia się różne strategie metaboliczne (zespół procesów metabolicznych, wyróżniany na podstawie podstawowych typów pokarmu), przede wszystkim: samożywność lub cudzożywność.

Organizmy samożywne samodzielnie przeprowadzają biosyntezę złożonych związków organicznych (węglowodanów, tłuszczy, białek) z prostych, nieorganicznych związków węgla, azotu oraz wody, wykorzystując do tego celu energię świetlną lub energię chemiczną.

Organizmy cudzożywne) odżywiają się związkami organicznymi. Ten sposób odżywiania dotyczy większości bakterii, grzybów, śluzowców, niektórych roślin, zwierząt.

Głód to fizjologiczne odczucie stanu organizmów wyższych, związane z niedoborem pożywienia, składników pokarmowych, takich jak np. białka, tłuszcze, cukry, witaminy czy sole mineralne. Jest także popędem, przyczyniającym się do zachowań skierowanych na pobieranie pokarmu i jego zdobywanie. Przeciwieństwem uczucia głodu jest uczucie sytości.

Apetyt (łac. appetitus - pożądanie), inaczej łaknienie to pragnienie spożycia, najczęściej określonego, pokarmu, zazwyczaj zawierającego konkretny składnik odżywczy, potrzebny w danej chwili organizmowi. Bardzo często, mylnie, utożsamiany z głodem, który jest fizjologiczną potrzebą przyjęcia pokarmu, nie zaś, jak apetyt - psychologiczną. Za regulację apetytu odpowiada układ limbiczny mózgu.

Istnieje cały szereg zaburzeń łaknienia, które można sklasyfikować w trzech ogólnych kategoriach:

Pragnienie to jedna z najbardziej podstawowych potrzeb biologicznych organizmu, przejawiająca się w popędzie ku pobraniu odpowiedniej ilości wody. Pragnienie wzrasta wraz ze zmniejszaniem się ogólnej objętości płynu w ustroju lub ze zwiększeniem się ilości niektórych substancji, np. soli.

Zaburzenia na tle pragnienia u ludzi mogą się objawiać różnymi chorobami.

Żywienie człowieka

Żywienie człowieka to dostarczanie ludzkiemu organizmowi odpowiednich pokarmów, zapewniających utrzymanie jego podstawowych procesów życiowych. Pokarmy te mogą być pobierane w stanie naturalnym lub w postaci różnorodnych potraw czy napojów. Racjonalne żywienie człowieka jest dostosowane do jego wieku, płci, zapotrzebowania energetycznego, rodzaju wykonywanej pracy, stanu zdrowotnego, klimatu w którym żyje oraz innych czynników.

Ze względu na rolę w organizmie wyróżnia się trzy podstawowe grupy składników odżywczych pokarmu:

Generalnie za pełnowartościowe pożywienie uznaje się produkty pochodzenia zwierzęcego: jaja, mięso, ryby i mleko. Białka roślinne (niepełnowartościowe) nie zawierają niektórych niezbędnych dla organizmu aminokwasów, tzw. aminokwasów egzogennych. Brak tych składników, jak również i brak witamin, prowadzi do powstawania niedoborów żywnościowych, z kolei nadmiar lub niewłaściwe proporcje składników żywnościowych są przyczyną powstawania chorób cywilizacyjnych, np. chorób układu krążenia, miażdżycy, nowotworów złośliwych, cukrzycy, otyłości, osteoporozy, kamicy żółciowej, marskości wątroby, próchnicy zębów, niedokrwistości.

W wielu rejonach Afryki, Azji i Ameryki Łacińskiej ludność cierpi z powodu stałego, masowo występującego zjawiska niedożywienia oraz głodu.

Celem prawidłowego odżywiania zdrowego, dorosłego człowieka powinno być spożywanie takiej ilości określonych pokarmów, które zapewnią równowagę metaboliczną. Wraz z wiekiem zapotrzebowanie energetyczne zmniejsza się o około 5% w ciągu 10 lat.

Zapotrzebowanie żywnościowe człowieka jest różne w zależności od jego wieku. Zmiana ta wynika ze zmieniającej się dynamiki i równowagi metabolizmu, czyli całokształtu reakcji chemicznych i związanych z nimi przemian energii, zachodzących w żywych komórkach, stanowiącego podstawę wszelkich zjawisk biologicznych.

Zapotrzebowanie na białko jest przedmiotem sporów dietetyków. Przyjmuje się, iż w przedziale wiekowym 25-60 lat zapotrzebowanie na ten budulec wynosi u człowieka (niezależnie od płci) ok. 1 g na kilogram masy ciała. U osób ciężko pracujących zapotrzebowanie to może być nieznacznie wyższe.

Wyższe zapotrzebowanie energetyczne powinno być pokrywane przez zwiększone spożycie węglowodanów, a nie tłuszczów, które powinny dostarczać maksymalnie 30% dobowej energii. W rzeczywistości jest jednak inaczej. W Polsce ilość energii pozyskiwanej z tłuszczów w przeciętnej diecie dochodzi nawet do 50%. Zaleca się także ograniczanie spożywania pokarmów zawierających nasycone kwasy tłuszczowe oraz tłuszcze typu trans na rzecz nienasyconych kwasów tłuszczowych.

Podstawowym źródłem witamin i minerałów dla organizmu są warzywa i owoce. Najzdrowsze są spożywane na surowo - mrożenie może spowodować 50% straty tych składników odżywczych.

Jedną z równie ważnych potrzeb jest zaopatrzenie organizmu w wodę, które powinno wynosić ok. 1 ml na kilokalorię pożywienia. Zapotrzebowanie to może jednak znacznie wzrosnąć przy sporym wysiłku fizycznym lub wysokiej temperaturze otoczenia.

Dieta (stgr. diaita - styl życia) to sposób odżywiania. Potocznie pojęcie to często używane jest nieprawidłowo w stosunku do diet odchudzających.

Termin "dieta", stosowany w nauce o żywieniu człowieka (lub medycynie), ma różne znaczenia. Ogólnie wyróżnia się cztery rodzaje diet:

Wyróżnia się również dietę modyfikowaną lub inaczej dietę podstawową modyfikowaną. Jest to dieta, która zawiera wszystkie składniki odżywcze i energetyczna, ale zmieniona jest jej konsystencja, np. dieta papkowata czy dieta płynna.

Zdrowe odżywianie to sposób odżywiania, polegający na przyjmowaniu substancji korzystnych dla zdrowia w celu zapewnienia lub poprawy zdrowia. Istotne jest zmniejszenie ryzyka wystąpienia chorób, takich jak otyłość, nowotwory, choroby serca. Zdrowa dieta polega na przyjmowaniu odpowiednich ilości niezbędnych składników odżywczych i wody. Składniki pokarmowe mogą być dostarczane w postaci różnych produktów, dlatego wiele sposobów odżywiania i diet może być uznane za zdrowe.

Światowa Organizacja Zdrowia (ang. World Health Organization, WHO) odnośnie odżywiania rekomenduje:

Polski Instytut Żywności i Żywienia podstawowymi poszerza listę zaleceń, dotyczących zdrowego żywienia i za ogólne zasady prawidłowego żywienia uznaje:

  1. spożywać posiłki regularnie (4-5 posiłków co 3-4 godziny);
  2. spożywać warzywa i owoce jak najczęściej, około połowy tego, co się je; należy spożywać je w proporcji ¾ warzyw na ¼ owoców;
  3. spożywać produkty zbożowe, szczególnie pełnoziarniste;
  4. codziennie wypijać przynajmniej dwie duże szklanki mleka, jogurtu lub kefiru, co częściowo można zastąpić serem;
  5. ograniczyć spożycie mięsa, zwłaszcza czerwonego i przetworzonych produktów (< 0,5 kg/tydzień); zastąpić mięso rybami, warzywami strączkowymi i jajami;
  6. ograniczyć spożycie tłuszczu zwierzęcego, zastąpić go olejami roślinnymi;
  7. unikać spożywania cukru i słodyczy, zastąpić je owocami i orzechami;
  8. unikać dosalania potraw i produktów o dużej zawartości soli; zastąpić sól ziołami;
  9. wypijać przynajmniej 1,5 l wody dziennie;
  10. (dorośli) unikać alkoholu.

Zasady zdrowego żywienia zmieniają się nieznacznie w zależności od wieku człowieka.

Składniki odżywcze dostarczane w niewłaściwych proporcjach prowadzą do otyłości. Zaburzenia trawienia lub wchłaniania powodują niedożywienie prowadzące do niedowagi. Schorzenia te mogą być spowodowane zaburzeniami czynnościowymi elementów układu pokarmowego.

Niewłaściwy sposób odżywiania może prowadzić także do psychoficznych problemów, np. ograniczenie możliwości przyswajania wiedzy, przewlekłe zmęczenie oraz osłabienie koncentracji uwagi.

Żywienie, obok aktywności fizycznej, stanowi ważny czynnik wpływający na zdrowie człowieka już od najmłodszych lat jego życia. Zaburzenia odżywiania się, występujące szczególnie w okresie dojrzewania, decydują w znacznej mierze o kondycji zdrowotnej człowieka dorosłego.

Piramida Zdrowego Żywienia i Stylu Życia wraz z 10 zasadami i komentarzami jest prostym, krótkim i zwięzłym sposobem przedstawienia zasad prawidłowego żywienia i najważniejszych elementów stylu życia, których realizacja daje szanse na prawidłowy rozwój, sprawność intelektualną i fizyczną oraz długie życie w zdrowiu. Wiedza o żywieniu i elementach stylu życia oraz ich wpływie na zdrowie człowieka jest ogromna i podlega stałej ewolucji i zmianom, dlatego również Piramida co pewien czas podlega modyfikacjom.

Badania naukowe w ostatnich latach wykazały, jak ważne w prawidłowym rozwoju dzieci i młodzieży oraz zapobieganiu otyłości i innym chorobom, rozwijającym się także w życiu dorosłym, są: aktywność fizyczna, prawidłowy sen oraz przestrzeganie zasad korzystania z komputera, telefonów komórkowych i innych urządzeń elektronicznych, dlatego też obecnie w piramidzie ujmuje się elementy stylu życia, dając jasno do zrozumienia, że aby być zdrowym, prawidłowe żywienie musi być realizowane łącznie z pozostałymi elementami stylu życia.

Reguła jednego talerza to najnowsza metoda kompozycji zrównoważonych posiłków, zastępująca przestarzałe piramidy żywienia. Twórcami reguły, początkowo pomyślanej jako dieta na odchudzanie, byli uczeni z Finlandii, którzy stawiali za cel maksymalnie uprościć prawidłowe odżywianie i zrobić go dostępnym dla absolutnej większości ludzi. Z czasem reguła stała się synonimem zbilansowanej diety.

Sztuka kulinarna to umiejętność przygotowywania różnych potraw w sposób smaczny, pożywny i estetyczny, kulinaria zaś to ogół zagadnień związanych z potrawami, głównie potrzebne produkty i sposoby przygotowania. W różnych regionach świata, zależnie od dostępności źródeł pożywienia i wielowiekowej tradycji, wykształciły się różne zwyczaje kulinarne.

Warto zajrzeć

Wegetarianizm

Wegetarianizm to świadome i celowe wyłączanie z diety mięsa, w tym ryb i owoców morza. Dotyczy również innych produktów pochodzenia zwierzęcego, w szczególności pochodzących z uboju, takich jak smalec lub żelatyna. Wegetarianizm może być wybrany z pobudek moralnych, etycznych, religijnych, społecznych, zdrowotnych, ekologicznych bądź ekonomicznych. Zróżnicowana dieta wegetariańska jest odpowiednia dla ludzi w każdym wieku.

Wegetarianizm rozwinął się na subkontynencie indyjskim w IIw.p.n.e. Miał wówczas charakter czysto religijny, przedhinduistyczny. W Europie pojawił się w VIw.p.n.e. Uważa się, że pitagorejczycy byli pierwszym ruchem, stawiającym nacisk na etyczne wartości wegetarianizmu. Pierwszym znanym wegetarianinem z powodów wyłącznie etycznych od czasu Porfiriusza (232-305r.n.e.) był Leonardo da Vinci (1452-1519).

W 1847r., w czasie pierwszego spotkania Stowarzyszenia Wegetarian w Anglii, ustalono, że wegetarianin to osoba, która odmawia jedzenia jakiegokolwiek rodzaju mięsa. Wcześniej wegetarianie byli często nazywani pitagorejczykami, ponieważ ci także nie spożywali mięsa.

Wegetariańska piramida żywieniowa jest odmianą popularnych form piramid, przeznaczonych dla tradycyjnych diet, zawierających pokarm zwierzęcy. Wegetariańskie piramidy żywienia sugerują rodzaje i częstotliwość spożywania pokarmów, w ilości optymalnej dla zdrowia. Część zawiera też dodatkowe, często specyficzne zalecenia dla wegetarian, np. dotyczące aktywności fizycznej lub konieczności korzystania z kąpieli słonecznych.

Laktoowowegetarianizm (owolaktarianizm) - najbardziej rozpowszechniona odmiana wegetarianizmu, polegająca na rezygnacji z potraw mięsnych. Do jadłospisu dopuszczone są natomiast niektóre produkty pochodzenia zwierzęcego: nabiał, miód.

Laktowegetarianizm - popularna odmiana wegetarianizmu, polegająca na wyłączeniu z jadłospisu jajek. Laktowegetarianie dopuszczają jednak spożywanie mleka i jego przetworów.

Owowegetarianizm - dieta, która z produktów zwierzęcych dopuszcza jedynie spożywanie jajek.

Weganizm - polega na rezygnacji ze spożywania wszelkich pokarmów pochodzących od zwierząt. Weganie rezygnują ze spożywania nie tylko mięsa, ale także produktów, których wytwarzanie wiąże się z eksploatacją zwierząt, takich jak: nabiał, w tym jajka oraz zazwyczaj miód. Niektórzy weganie uznają go w swojej diecie, wtedy też pojawia się termin "beegan".

Terminu "weganizm" używa się też do określenia proekologicznego stylu życia, obejmującego wyeliminowanie produktów pochodzenia zwierzęcego nie tylko z diety, ale również ze wszystkich innych aspektów życia. Weganie nie stosują kosmetyków i nie kupują ubrań powstałych z odzwierzęcych surowców (skóry, futra, wełna, jedwab), nie biorą udziału w rozrywkach, w których wykorzystuje się zwierzęta (polowania, zoo, rodeo, cyrk, oceanarium). Bojkotują także wszelkie produkty testowane na zwierzętach. Zawieszenie przestrzegania tych zasad dopuszczają tylko, jeśli byłoby to niezbędne do przetrwania.

Najbardziej znana w Polsce organizacja promująca weganizm - Stowarzyszenie Empatia - pisze:

Weganizm jest to sposób życia, dążący do rzeczywistej minimalizacji uczestnictwa w eksploatacji zwierząt. Najważniejszy aspekt tego pojęcia dotyczy diety, ponieważ dla pożywienia jest wykorzystywana największa ilość zwierząt. Weganizm w tym zakresie oznacza odrzucenie z przyczyn etycznych produktów odzwierzęcych. W innych dziedzinach cechuje się podobnie konsekwentną postawą, np. w sprzeciwie wobec hodowli zwierząt z przeznaczeniem na futra, wykorzystywania zwierząt do doświadczeń, do celów rozrywki itd.

Witarianizm - dieta polegająca na spożywaniu wyłącznie produktów świeżych. Bardzo rzadko nie łączy się z wegetarianizmem. Odrzuca jakiekolwiek potrawy gotowane. Witarianie rezygnują również z wszelkich napojów typu kawa, herbata.

Frutarianizm lub fruktarianizm, fruitarianizm, fruktorianizm - najbardziej zaostrzona forma wegetarianizmu. Oprócz mięsa i produktów pochodzenia zwierzęcego fruktarianie nie jedzą żadnych owoców i warzyw, których zerwanie uśmierciłoby roślinę, np. sałaty. Ich pokarmem jest produkt naturalny, którego pozyskanie nie wymaga "zabicia" rośliny, czyli owoce w znaczeniu botanicznym, do których zaliczają się: ogórki, kabaczki, pomidory, bakłażany, jak i owoce w znaczeniu kulinarnym, np.: jabłka, banany, pomarańcze etc.

Liquidarianizm - dieta oparta na spożywaniu witariańskiego pokarmu pod postacią soku. Stosujący tę dietę uważają, że nie obciąża organizmu, jednocześnie dostarczając wszystkich potrzebnych do funkcjonowania składników mineralnych i witamin.

Sprautarianizm - dieta oparta na spożywaniu w większości kiełków, np. skiełkowane nasiona roślin - zbóż, warzyw, owoców itd.

Za rodzaje wegetarianizmu niesłusznie uważa się diety, będące wyborem pośrednim pomiędzy dietą obejmującą jedzenie potraw mięsnych a wegetarianizmem. Jest to semiwegetarianizm i jego rodzaje.

Semiwegetarianizm - odmiana diety ograniczającej spożycie mięsa. Z reguły wyłącza zupełnie mięso czerwone (wieprzowinę i wołowinę), a dopuszcza mięso białe (drób i ryby). Dozwolone jest spożywanie jaj, miodu i mleka wraz z jego przetworami.

Rozróżnia się dwie odmiany semiwegetarianizmu: pollowegetarianizm, dopuszczający spożywanie mięsa drobiu oraz pescowegetarianizm (ichtiwegetarianizm), dopuszczający spożywanie mięsa ryb.

Warto zajrzeć

KALENDARZ ODŻYWIANIA

Wiele krajów wyznaczyło różne dni dla uhonorowania produktów spożywczych, potraw czy napojów, czasami narodowych. W Stanach Zjednoczonych wyznaczonych jest około 180 takich dni.

Lata i dekady ONZ

Dzień Bigosu, tradycyjnej dla kuchni polskiej, litewskiej i białoruskiej potrawy z kapusty i mięsa, obchodzony jest 20 stycznia. Nie wiadomo, dlaczego bigos "obchodzi" swoje święto w tym dniu, ale jedno jest pewne - zdecydowanie na nie zasługuje.

Pochodzenie słowa "bigos" jest niejasne.

Według autorów niemieckiej książki kucharskiej słowo "bigos" miałoby być pochodzenia łacińskiego i oznaczać "dwa smaki". Pierwszy człon tego wyrazu bi oznacza "podwójny", a drugi człon gos pochodzi od "smak". Tymi dwoma smakami miałyby być, stanowiące podstawę bigosu, kiszona kapusta i świeża, biała kapusta.

W Polsce pierwotnie tego słowa używano do określania sposobu siekania - siekać coś na bigos (1534).

Początki potrawy sięgają XVw., kiedy to, jak wieść gminna niesie, pewna oszczędna gospodyni chciała wykorzystać resztki potraw, które pozostały po świętach i tak powstał bigos. Potrawę przygotowywano bez... kapusty. Gospodynie siekały mięso, dodawały sok z cytryny oraz ocet i to był właśnie staropolski bigos. W XVIw. nazywano tak galaretę z siekanego mięsa (1588).

Od XVIIw. słowo "bigos" było używane również w szerszym znaczeniu jako siekanina, a w znaczeniu przenośnym mówiono: "bigosować" w bójce, czyli: siekać na drobne kawałki, np. szablą.

Kiszona kapusta "weszła" do bigosu, kiedy chciano przygotowywać uboższe wersje tej potrawy. W XVIIIw. bigos składał się już z gotowanej kapusty i siekanego mięsa. Z czasem mięso ustąpiło pierwszeństwa pod względem ilości kapuście.

W kuchni staropolskiej, zwłaszcza na polowaniach, znany był bigos "z wiwatem", polegający na ogrzewaniu przygotowanej wcześniej potrawy w garnku z pokrywką szczelnie przylepioną ciastem. Głośne "wystrzelenie" pokrywki, pod wpływem ciśnienia, oznaczało gotowość potrawy do spożycia. Każdy szanujący się szlachcic, wybierając się na kulig, polowanie czy też w odwiedziny do sąsiada, zabierał ze sobą kociołek z bigosem.

Współczesny bigos to potrawa wieloskładnikowa i bardzo urozmaicona, w każdym regionie przyrządza się ją według unikalnej receptury. Mimo to istota przepisu zostaje zawsze ta sama. Podstawą jest kapusta, kiełbasa oraz mięso, a o pozostałych składnikach decydują sami przyrządzający. Sposób przyrządzenia to ich inwencja twórcza. Niektórzy gotują, inni smażą, co też jest przyczyną innego smaku. Jedno jest pewne - nie ma dwóch takich samych bigosów.

Coraz częściej spotkać można się także z bigosem wegetariańskim, gdzie mięso zastępowane jest na przykład kostką sojową.

Bigos, obok pierogów i żurku, jest daniem, które po wielokrotnym odgrzewaniu nie traci walorów smakowych, a zyskuje. Co może być smaczniejszego niż odgrzewany bigos? Bigos, który został przed odgrzaniem schłodzony.

Przed podgrzaniem bigosu dobrze jest lekko podlać go czerwonym winem wytrawnym - wzbogaci to jego winno - kwaskowy smak i aromat. Aby po kolejnych podgrzewaniach bigos nie stawał się coraz bardziej słony, tuż przed końcem jego gotowania należy dodać, w zależności od ilości potrawy, kilka (2-5) łyżek miodu.

Literatura polska ma również swój wkład w promowaniu tej potrawy.

Adam Mickiewicz w Panu Tadeuszu pisał: W kociołkach bigos grzano; w słowach wydać trudno bigosu smak przedziwny, kolor i woń cudną.

Kamil Norwid w dziele Co o bigosie piszesz narodowym? uwidocznił wagę dania w kontekście arystokracji, gdyż, jak pisał, podawano go również na francuskich stołach.

Ernest Bryll w Co o bigosie pisać? krytykował jego ciężkostrawność, pisał, iż przynosi ciężkie sny i stare zmory...

Światowy Dzień Nutelli (ang. World Nutella Day), obchodzony 5 lutego, został zainicjowany przez amerykańskich blogerów włoskiego pochodzenia - Sarę Rosso i Michelle'a Fabio, ogromnych wielbicieli kremu "Nutella".

Producentem "Nutelli" jest włoska firma "Ferrero". Pierwowzorem dzisiejszego kremu była "Pasta Gianduja", czyli czekolada orzechowa do chleba, wymyślona tuż po zakończeniu II wojny światowej. Jej autorem był Pietro Ferrero, założyciel firmy. Jego czekolada opierała się na recepturze z 1.połowy XIXw. Była formowana w bloki, sprzedawana, a następnie krojona w plasterki i kładziona na kromkach chleba. W latach 60. XXw. formułę na czekoladę udoskonalił Michele Ferrero, syn Pietro. Sprawił, że była bardziej kremowa, dzięki czemu mógł stworzyć pierwszy na świecie słoik "Nutelli". Krem niemalże od razu odniósł światowy sukces i stał się elementem dzisiejszej popkultury.

"Nutella" do Polski trafiła dopiero w 1994r. Obecnie jest sprzedawana w prawie 200 krajach na świecie.

Składniki "Nutelli" stanowią cukier, olej palmowy, orzechy laskowe (13%), kakao w proszku o obniżonej zawartości tłuszczu (7,4%), mleko odtłuszczone w proszku (6,6%), serwatka w proszku, emulgator (związek chemiczny lub mieszanina, umożliwiające powstanie emulsji oraz zapewniające jej trwałość): lecytyny (soja) oraz wanilina. Krem wykorzystuje się do smarowania kanapek, ciastek, ciast (tortów).

Międzynarodowy Dzień Pizzy (ang. International Pizza Day) przypada na dzień 9 lutego.

Pizza to potrawa kuchni włoskiej, obecnie szeroko rozpowszechniona na całym świecie. Jest to płaski placek z ciasta drożdżowego, posmarowany sosem pomidorowym, posypany tartym serem mozzarella i ziołami, pieczony w bardzo mocno nagrzanym piecu. Pizzę podaje się na gorąco, lecz rozpowszechnione jest jedzenie jej również na zimno. Tradycyjnym miejscem spożywania pizzy są pizzerie, lokale gastronomiczne specjalizujące się w przyrządzaniu i serwowaniu pizzy.

Płaskie, okrągłe i wypiekane placki znane były praktycznie wszystkim kulturom starożytnym, np. w dawnym Egipcie spełniały funkcję płatniczą. W starożytnym Rzymie popularne były focaccia (rodzaj pieczywa, będącego współcześnie podstawą pizzy), przyprawiane ziołami i serem.

Słowo "pizza" pojawiło się po raz pierwszy w dokumencie z 997r. W XVIIw. mianem pizza alla mastunicola określano wypiek przyprawiony bazylią i serem, a pizza ai cecinelli - placek z rybą.

Po pojawieniu się we Włoszech pomidorów, przywiezionych po odkryciu Ameryki, zaczęto wykorzystywać je do przyprawiania pizzy. Lokale gastronomiczne, zwane "pizzeriami", pojawiły się po raz pierwszy w XVIIIw. w Neapolu. Ich popularność była tak duża, że wzbudziły zainteresowanie króla Ferdynanda II Burbona, który odwiedził jeden z nich i tym samym bardzo przyczynił się do wzrostu popularności pizzy. W 1889r. jeden z kucharzy, Raffaelo Esposito, zadedykował królowej Małgorzacie Sabaudzkiej trzy rodzaje pizzy: alla mastunicola z serem i bazylią, marinara z pomidorami - te dwa rodzaje były już dobrze znane - oraz nową wersję: z serem mozzarella. Ta trzecia pizza najbardziej przypadła do gustu królowej. Od jej imienia pizza ta do dzisiaj zwana jest margerita, chociaż wariant z mozzarellą na pewno znany był i spożywany wcześniej, nie była to więc zupełna innowacja Esposito.

Z Neapolu pizza trafiła do Stanów Zjednoczonych, gdzie wypiekano ją już pod koniec XIXw. W północnej części Włoch spopularyzowała się jednak dopiero po II wojnie światowej dzięki robotnikom z południa półwyspu, emigrującym za pracą w północne rejony kraju.

We Włoszech wyróżnia się dwie charakterystyczne odmiany pizzy: neapolitańską i rzymską. Pizza rzymska ma grubsze ciasto - od 1-2cm, aby dobrze podtrzymywało składniki, oraz mocno zarumienione i podniesione brzegi. Pizza neapolitańska jest bardzo cienka - maksymalnie 3mm i nie ma zaokrąglonych brzegów. W 2009r. Komisja Europejska uznała pizzę neapolitańską za wyrób tradycyjny i przyznano jej certyfikat "Gwarantowana tradycyjna specjalność" (ang. Traditional Specialities Guaranteed, TSG). Oznacza to, że pizza neapolitańska może być wyrabiana wyłącznie według ściśle określonej receptury.

Istnieje wiele odmian pizzy z licznymi dodatkami. Mogą to być m.in. pieczarki, cebula, pomidory, oliwki, ananas, wędlina, owoce morza, a nawet słodkie owoce i sosy. Obecnie na całym świecie można upiec ponad 50 rodzajów pizzy. Codziennie na całym świecie sprzedaje się aż 13 milionów pudełek z pizzą.

Międzynarodowy Dzień Marchewki (ang. International Carrot Day) przypada na 4 kwietnia. Idea uczczenia tego niepozornego, a niezwykle zdrowego warzywa zrodziła się w 2003r. w Szwecji i od tej pory zyskuje coraz więcej zwolenników.

Celebrowanie Dnia jest pretekstem do wesołego spędzenia czasu oraz nauki poprzez zabawę, aby uświadamiać młodym ludziom, jak ważna jest zdrowa, zbilansowana dieta, pełna warzyw i owoców i jak zdrowa jest sama marchewka. Marchew jest szczególnie bogata w witaminy: C, B6, E, K oraz kwas foliowy, a także składniki mineralne: wapń, żelazo, magnez, fosfor, potas i sód. Marchew jest również jednym z bogatszych źródeł beta-karotenu, który pozytywnie wpływa na funkcjonowanie wzroku, wzmacnia odporność i działa przeciwmiażdżycowo.

Marchewka bywa również kontrowersyjnym warzywem. Od wielu lat członków Unii Europejskiej zadziwia uznanie jej przez tę organizację za... owoc. Okazuje się, że o zakwalifikowanie marchwi jako owocu Unię Europejską poprosiła Portugalia. Kraj ten jest potentatem w produkcji dżemów marchewkowych, Unia natomiast dotuje produkcję dżemów, ale tylko tych produkowanych z owoców. Idąc na rękę Portugalii uznano marchewkę za owoc tak, by dżemy z niej produkowane mogły być dotowane.

Dzień Czekolady w Polsce obchodzony jest 12 kwietnia, natomiast Światowy Dzień Czekolady (ang. World Chocolate Day) przypada 7 lipca, a w poszczególnych krajach Dzień ten przypada w różnych terminach.

Nasiona kakaowca właściwego początkowo były wykorzystywane przez Majów do produkcji napoju dla najbogatszych o nazwie Xococalit (xocolatl - gorzka woda). Napój ten był również wykorzystywany podczas modłów i odpraw rytualnych. Xococalit był przyrządzany z roztartych ziaren kakaowca z miodem, chili bądź z kukurydzą. W celu uzyskania pianki przelewali napój z naczynia do naczynia.

Aztekowie rozdrabniali nasiona kakaowca, by produkować zimny napój z kukurydzą, chili, miodem, wanilią oraz z suszonymi płatkami kwiatów, nadających różną barwę napojom.

Dzięki odkryciu Ameryki przez Krzysztofa Kolumba nasiona kakaowca zostały przewiezione do Europy. Nie zachwyciły jednak dworu hiszpańskiego, ponieważ Europejczycy nie wiedzieli, jak je wykorzystać. Uwagę na nasiona kakaowca zwrócił Hernán Cortés, hiszpański konkwistador, gdy w 1518r. odkrył silos, zawierający 100 milionów ziaren kakaowca, posortowanych w 40 tys. składowanych ładunków. Jednak dopiero w XVIIw. popularne stały się roztarte ziarna kakaowca, które zostały zalane ciepłą wodą z dodatkiem cukru.

W 1828r. Holender Casparus van Houten Senior (1770-1858) opatentował metodę proszkowania nasion kakaowca, a jego syn Coenraad van Houten (1801-1887) wynalazł proces alkalizowania czekolady zwany dutchingiem. Angielski biznesmen, Francis Fry (1803-1886) z połączonego kakao, cukru i rozpuszczonego tłuszczu kakaowego, wylanych do formy, uzyskał pierwszą tabliczkę czekolady. Konszowanie, czyli mieszanie czekolady zostało wynalezione przez szwajcarskiego cukiernika, Rudolphe'a Lindta (1855-1909).

Rodzaje czekolady: gorzka, deserowa, mleczna, biała, różowa.

Międzynarodowy Dzień Kaszanki (ang. International Black Pudding Day) obchodzony jest w dzień 1 maja, który oficjalnie rozpoczyna sezon grillowy.

Kaszanka, inaczej kiszka, kaszok, a w gwarze śląskiej krupniok (różne nazwy w różnych językach, m.in. ang. black pudding - czarny pudding) to wyrób wędliniarski z kaszy i krwi oraz podrobów. Pierwsze w Polsce "Święto Krupnioka", jak na Śląsku nazywana jest kaszanka, odbyło się 28 maja 2011r. w Nikiszowcu, zabytkowej dzielnicy Katowic.

Najwcześniejsza wzmianka w literaturze na temat żywności z zawartością krwi znajduje się w Pieśni 18 Odysei Homera (VIIIw.p.n.e.):

Słuchajcie mnie, druhowie! Widzicie tam ano

Kozią kiszkę, krwią zsiadłą i tłuszczem nadzianą,

Jak się smaży na węglach dla nas do wieczerzy?

(tłum. L. Siemieński)

Najstarszą szczegółową recepturę na czarny pudding przypisuje się Apiciuszowi (Marcus Gavius), autorowi księgi kucharskiej O sztuce kucharskiej ksiąg 10 (łac. De re coquinaria libri X) z Iw.p.n.e. Do czasów współczesnych antyczna książka dotrwała w formie z IVw. Jej przepisy obejmują zarówno wymagających, jak i mniej wymagających smakoszów, co może świadczyć o kompilacji dzieła. Apicjusz w recepturze na czarny pudding jako pojemnik zaleca raczej jelito niż żołądek. Kiełbasa jest przygotowana bez zbóż, ale z posiekanymi twardymi żółtkami, ziarnami sosny, cebulą i porami.

Kiszka należała kiedyś do pokarmów zakazanych. Pod koniec IXw. zabawny rozkaz wydał cesarz bizantyński, Leon VI:

Dowiedzieliśmy się, że ludzie wściekli się do tego stopnia, iż wlewają krew do flaków i wytwarzają w ten sposób nowy rodzaj potrawy. Ponieważ nie możemy się na to zgodzić, aby żarłoczność zohydzała honor naszego państwa, przeto rozkazujemy: ktokolwiekby żywił się taką obrzydliwością ma być obity i ogolony aż do skóry jak człowiek bez czci. Władze zaś, któreby pozwoliły na taką nikczemność, zapłacą za niedbalstwo swoje dziesięć funtów w złocie.

Pojawienie się na średniowiecznych stołach wędliny zawierającej krew spowodowane było głównie tym, że przy uboju zwierzęcia nie marnowano żadnej jego części. Krew świni była mieszana z mieloną cebulą i pokrojonym w kostkę tłuszczem, przyprawiona imbirem, goździkami i pieprzem, a taką masą nadziewano wieprzowe jelita.

W XVw. w Anglii puddingi, bogate w krew, tłuszcz i przyprawy, stały się potrawami wykwintnymi, spożywanymi w święta. Zaczęto również używać różnego rodzaju farszu. Potrawą dla szlachty był pudding, gotowany w jelitach morświna, sporządzany z jego krwi i tłuszczu, z dodatkiem płatków owsianych, soli, pieprzu i imbiru.

W Polsce krew przez wieki uważana była za najbardziej nieczysty element ciała zwierzęcia. Zmieniło się to dopiero około XVIIw., gdy zaczęto przygotowywać z krwi zupy, czyli słynną w wielu regionach Polski czerninę, a także placki z dodatkiem czerwonego płynu, szczególnie popularne na Żuławach czy we wschodniej części kraju.

Najstarsze przepisy na kiszki pochodzą z książek kuchmistrzów dworskich. W XVIIw. kiszką nazywano jelito zwierzęce, używane jako osłonka do kiełbas, jak i sam wyrób podobny do kiełbasy. Znane były kiszki nadziewane kapłonami, jeleniami czy danielami z ryżem, kiszki kryszkowe i żołądkowe, naszpikowane wnętrznościami cielęcymi, jak i podawane na słodko kiszki rybne. Gotowano je w rosole, pieczono, smażono czy też opiekano.

Kaszanka we współczesnym sensie, potrawa co najmniej do XVIIw. w Polsce nieznana, trafiła najprawdopodobniej z Danii albo z Niemiec przez Śląsk. Jan Chryzostom Pasek (1636-1701), żołnierz hetmana Stefana Czarnieckiego, podczas wyprawy w 1658r. do Danii pisał:

Wołu, wieprza albo barana kiedy zabiją, to najmniejszej krople krwie nie zepsują, ale ją wytoczą w naczynie; namieszawszy w to krup jęczmiennych albo tatarczanych to tym kiszki owego bydlęcia nadzieją, razem w kotle uwarzą i osnują to wieńcem na wielkiej misie i tak to na stole stawiają przy każdom obiedzie i jedzą za wielki specyjał. Etiam i w domach szlacheckich tak czynią; i mnie częstowano tym do uprzykrzania, ażem powiedział, że się Polakom tego jeść nie godzi, boby nam psi nieprzyjaciołmi byli, gdyż to ich potrawa.

(J.Ch. Pasek, Pamiętniki)

A jednak, choć jeszcze w XVIIw. traktowano ją ze wstrętem, kaszanka dość szybko stała się ważnym daniem na polskich stołach. Może właśnie to Pasek, choć sam jej niechętny, wprowadził nieświadomie modę na krwistą wędlinę...

Popularna przedwojenna autorka, Maria Disslowa (1870-1936), podawała recepturę na "kiszkę kaszaną", czyli krwawą kiszkę, jak dawniej nazywano kaszanki: miała ona być nadziana kaszą gryczaną, wieprzową karkówką, krwią, słoniną i majerankiem.

Kiszki krwawe zamiast kaszy nadziewano też bułką. Taka "bułczana" odmiana to dzisiaj na Śląsku żymlok - od bułki, którą Ślązacy nazywają żymła.

Jadano kiszki na słodko - pikantnie: do farszu dodawano kaszkę krakowską, jajka, mleko, rodzynki, a do tego smalec i pieprz.

Krwawe kiszki gościły na stołach arystokracji. W IXIw. na dworze Potockich z Krzeszowic serwowano je pokrajane w talarki, przysmażone i polane "glasikiem", czyli demi glace - esencjonalnym i aromatycznym bulionem, będącym efektem długotrwałego redukowania wywaru z kości cielęcych lub wołowych.

Pokutuje przekonanie, że kaszanka to potrawa chłopska, jednak na włościańskim stole kaszanka wówczas była rarytasem. Monotonny chłopski jadłospis, opierający się na ziemniakach, kapuście, kluskach czy kaszach, wzbogacała od święta między innymi krwawa kiszka. Wyrabiano ją przy okazji świniobicia, które było ważnym wydarzeniem lokalnych społeczności. Wtedy dostępna była świeża krew, która z wszelkimi tłustościami i podrobami lądowała w świńskim jelicie.

Współcześnie w Polsce kaszankę przygotowuje się bardzo prosto: kawałki podrobów (nerki, wątroba, serce i tłuste skórki) gotuje się w wywarze, następnie miesza z ugotowaną kaszą. Po przyprawieniu pieprzem, czosnkiem, cząbrem, majerankiem i solą dolewa się do masy krew zwierzęcą, dokładnie miesza, a następnie gotową masą nadziewa zwierzęce jelita. Różnicę w smaku powodują proporcje dodanych podrobów oraz rodzaj kaszy. Najczęściej spotykana jest wersja z dodatkiem perłowej, ale zdarzają się też kiszki z jęczmienną czy gryczaną.

Na Śląsku (i nie tylko) po II wojnie światowej, wobec braku w zaopatrzeniu, w przydomowych ogródkach hodowano świnie. Zwierzęta były często dokarmiane przez sąsiadów. Po świniobiciu należało im się odwdzięczyć i w ten sposób spopularyzował się krupniok, o którym wzmiankuje się już w pierwszej połowie XIXw. Trwają cały czas spory, czy jest to tylko regionalna nazwa kaszanki, czy jednak zupełnie inny wyrób, jednak większość specjalistów uważa, że kaszanka i krupniok to jedno i to samo danie. Krupnioki tradycyjnie podawano podczas święta Barbórki. Tak jak i na kaszankę, nie ma jednego przepisu na krupniok. Gdzieniegdzie dodaje się tylko kaszy gryczanej, gdzie indziej tylko jęczmiennej, w jednych krupniokach znaleźć można cebulkę świeżą (np. na Opolszczyźnie), a w innych smażoną.

Krupnioki śląskie uzyskały w czerwcu 2016r. europejski certyfikat "Chronione Oznaczenie Geograficzne" (ang. Protected Geographical Indication, PGI).

Na Śląsku robią też kadrel, który składa się z krwi i kawałków słoniny.

W latach 70. XXw. w Polsce, podczas obchodów Święta Pracy, uczestnicy pochodu pierwszomajowego zajadali się parówkami i kaszankami. Po wieloletnim okresie niełaski, śladem smalcu i kiszonych ogórków, kaszanka coraz częściej zaczęła się pojawiać na piknikach, grillach oraz wytwornych bankietach jako wyborne danie.

Warto wiedzieć, że kaszanka jest źródłem dobrze przyswajalnego żelaza, o czym szczególnie powinny wiedzieć "anemicy". Wszystkie osoby zapracowane i zestresowane znajdą w niej, zwłaszcza tej z dodatkiem kaszy gryczanej, bogactwo magnezu.

Choć wiele osób sądzi, że kaszanka to typowo polski specjał, wcale tak nie jest. Podobne produkty znaleźć można w kuchniach wielu innych krajów. Mimo, że różnią się dodatkami, to krew zwierzęca, stanowiąca najważniejszy składnik, znajduje we wszystkich przepisach.

Najbardziej znane "zagraniczne" wersje kaszanki to: Grützwurst (Niemcy), Knipp lub Pinkel (Niemcy, Dolna Saksonia), Stippgrütze lub Westfälische Rinderwurst (Niemcy, Westfalia), Jelito (Czechy), Jaternica lub Hurka (Słowacja), Véres hurka (Węgry), Krovyanka (Ukraina). Od dawien dawna kaszankę przygotowywano również w kuchni litewskiej. Pogańscy Litwini jadali kiszkę kaszaną na stypach, wówczas była ona potrawą obrzędową.

Hiszpania słynie z morcilli. To krwista kiszka, która zwykle nie zawiera w ogóle "zwykłego" mięsa. Jako "danie ubogich" przygotowywane było wyłącznie z tanich, dostępnych dla wszystkich składników: ryżu, cebuli, wieprzowej krwi i słoniny oraz świeżych ziół i przypraw. Najbardziej znana jest wersja z prowincji Kastylia, która zawiera bardzo nietypowe przyprawy - kmin rzymski i ostrą papryczkę.

W Finlandii jest uwielbiana przez smakoszy Mustamakkara: kiełbasa z krwi, kaszy, smalcu, mięsa wieprzowego i podrobów oraz mąki żytniej. Serwowana jest często z galaretką z borówek.

Najbardziej nietypową wersję kaszanki znaleźć można w Karyntii, jednej z prowincji austriackich. Maischel przygotowuje się tradycyjnie z krwi, tłuszczu wieprzowego i przypraw. Taką masę formuje się w dość duże kule, które następnie gotuje się w rosole. Wyglądem przypominają knedle, ale smakują jak kaszanka.

Światowy Dzień Pieczenia (ang. World Baking Day) obchodzony jest 7 maja, mający na celu zachęcenie ludzi do własnoręcznych wypieków, które nie dość, że mają wyjątkowy smak, to jeszcze pozwalają zabłysnąć przed znajomymi.

Jednak to nie jedyny dzień, związany ze słodkimi wypiekami, ponieważ w kalendarzach świąt nietypowych odnaleźć można szereg dat, związanych z celebrowaniem poszczególnych rodzajów ciast.

I tak np. 27 stycznia smakosze obchodzą Dzień Ciasta Czekoladowego.

3 lutego przypada Dzień Ciasta Marchewkowego, którym zajadano się już w średniowieczu, ale dopiero w XXw. zyskało popularność na całym świecie, zwłaszcza w Anglii i USA. Dziś delektują się nim wszystkie nacje, w tym oczywiście Polacy.

7 maja obchodzony jest Światowy Dzień Ciasta (ang. World Cake Day) - każdego :)

Z kolei 30 lipca obchodzi się Międzynarodowy Dzień Sernika (ang. International Cheesecake Day), którego głównym składnikiem jest biały ser.

Wszystkie te dni mają na celu nie tylko promowanie wypieków, ale i obdarowywanie słodkościami bliskich.

Międzynarodowy Dzień Hummusu (ang. International Hummus Day), obchodzony od 2012r., przypada 13 maja.

Hummus lub humus (arab. ḥummuṣ, w języku klasycznym ḥimmiṣ lub ḥimmaṣ, dosł. "ciecierzyca") to potrawa wywodząca się z Lewantu i Egiptu, sos "dip" (ang. to dip - zamaczać; gęsty, pikantny sos zimny, którego podstawą jest śmietana, twaróg, jogurt, majonez lub pasta do smarowania), przyrządzana z gotowanych i przetartych nasion ciecierzycy lub innych roślin strączkowych. Współcześnie potrawa jest popularna na Bliskim Wschodzie i w Północnej Afryce, znana również w kuchniach kaukaskich.

Występuje w wielu wariantach - jako zimna przekąska, spożywana z chlebem "pita" (okrągłe, pszenne, płaskie placki) lub jako dodatek do innych dań. Zasadniczymi składnikami hummusu zwykle są: ugotowana i utarta ciecierzyca lub bób, zmiażdżony czosnek, pasta sezamowa tahini (arab. tahina), oliwa i sok z cytryny oraz przyprawy, niekiedy pietruszka oraz kmin rzymski. Wszystkie składniki są dokładnie razem wymieszane.

Według legendy hummus został wymyślony przez sułtana Saladyna (1138-1193) w czasach wypraw krzyżowych. Obecnie jest znany na całym świecie, zwłaszcza wśród wegetarian i wegan.

Przygotowywanie hummusu jest jednym z elementów kulinarnej wojny pomiędzy Libanem a Izraelem. Izrael zajmuje się eksportem hummusu do wielu krajów i jest przez Arabów oskarżany o przywłaszczenie sobie nazwy. Próby zastrzeżenia prawa do korzystania z nazwy potrawy przez Libańczyków nie powiodły się.

W maju 2010r. w Libanie został pobity Rekord Guinnessa na największą przygotowaną porcję hummusu. Zwycięska porcja została przygotowana przez 300 kucharzy w wiosce al-Fanar niedaleko Bejrutu. Hummus ważył 10452 kg. Według lokalnych mediów na przygotowanie zwycięskiego hummusu zużyto 8 ton ciecierzycy, 2 tony pasty tahini, 2 tony soku z cytryny oraz 70 kg oliwy.

Grecką odmianą potrawy jest pasta fava - purée z gotowanego grochu łuskanego z oliwą, czosnkiem, cebulą i cytryną. Czasem może być również przyrządzana z bobu lub z żółtej soczewicy.

Światowy Dzień Mleka (ang. World Milk Day) został wyznaczony przez Organizację Narodów Zjednoczonych do spraw Wyżywienia i Rolnictwa (ang. Food and Agriculture Organization of the United Nations, FAO) po raz pierwszy w 2001r. 1 czerwca został wybrany jako data, ponieważ wiele krajów świętowało już Dzień Mleka w tym okresie roku.

Dzień jest okazją do skupienia uwagi na mleku i nagłośnienia działalności związanej z produkcją mleka i przemysłu mleczarskiego. Fakt, że wiele krajów decyduje się to zrobić w tym samym dniu lub w danym tygodniu nadaje dodatkową wagę poszczególnym uroczystościom narodowym i pokazuje, że mleko jest globalną żywnością.

W odpowiedzi na to wydarzenie w 2017r. został ogłoszony przez koalicję organizacji działających na rzecz świadomości żywieniowej Światowy Dzień Mleka Roślinnego (ang. World Plant Milk Day), który odbywa się corocznie 22 sierpnia. Obiekcje organizacji wobec Światowego Dnia Mleka koncentrują się na wpływie na środowisko, skutkach dla zdrowia i nadużywaniu zwierząt przez przemysł mleczarski

Międzynarodowy Dzień Sushi (ang. International Sushi Day) obchodzony jest od 2009r. 18 czerwca. Został rozpropagowany za pomocą mediów społecznościowych. Smakoszom na całym świecie przyświeca w tym dniu ten sam cel - wybrać się na prawdziwą ucztę sushi.

Sushi to potrawa japońska, złożona z gotowanego ryżu, zaprawionego octem ryżowym, oraz najróżniejszych dodatków w postaci, przeważnie surowych: owoców morza, wodorostów nori, kawałków ryb, warzyw, grzybów, a także omletu japońskiego (jap. tamago-yaki), tofu, ziarna sezamowego.

Tradycyjnie sushi spożywa się palcami lub pałeczkami. Do sushi podaje się sos sojowy do maczania, zielony japoński chrzan wasabi o intensywnym smaku oraz marynowany imbir, który spożywa się w małych ilościach pomiędzy różnymi rodzajami potrawy dla oczyszczenia kubków smakowych. Z tego powodu odradza się także picie wody. Do sushi najczęściej zamawia się zieloną herbatę.

Zgodnie z japońskim zwyczajem w restauracjach podaje się także gotowe zestawy potraw, w tym także sushi. Mają one różnorodne nazwy, ale powszechnie przyjęły się zestawy o nazwach: matsu (z jap. sosna, zestaw wykwintny, drogi), take (z jap. bambus, zestaw pośredni), ume (z jap. morela, zestaw tani). Niektóre z dodatków, podawanych w zestawie, są już zawarte w potrawie. Przykładem może być chrzan wasabi, który dodawany jest z jednej strony rybnego kawałka przed owinięciem go nori lub przykryciem ryżem.

Ze względu na bardzo krótki termin przydatności do spożycia, w restauracjach japońskich sushi przygotowuje się po dokonaniu zamówienia. Popularną formę samoobsługowego spożywania sushi oferują restauracje z zainstalowaną ruchomą taśmą, przesuwającą się wokół lokalu (jap. kaiten-zushi - sushi z taśmy), na której obsługa ustawia różnego koloru talerzyki z odmiennymi rodzajami sushi. Siedzący wokół goście wybierają według gustu "nadjeżdżające" porcje, a po zjedzeniu zanoszą talerzyki do kasy, gdzie obliczana jest według nich należność.

W Polsce pierwsza japońska restauracja, w której można było zamówić sushi, powstała w 1990r. w Warszawie. Przysmak z Japonii uchodził wtedy za danie dla koneserów. Początkowo, ze względu na surową rybę, do dania podchodzono z nieufnością, jednak niepowtarzalny smak sushi sprawił, że japońska kuchnia zrobiła nad Wisłą zawrotną karierę.

Światowy Dzień Jaja (ang. World Egg Day) to promocja spożywania jaj, organizowana od 1996r., zawsze w 2.piątek października. Pomysłodawcą i koordynatorem tych obchodów jest Międzynarodowa Komisja ds. Jaj (ang. International Egg Commission, IEC), która napisała: Światowy Dzień Jaja to niepowtarzalna okazja do promowania jaj. Każdego roku coraz więcej krajów prowadzi działania aby zainteresować media jajami, dotrzeć w ten sposób do konsumentów i zachęcić ich do zwiększenia spożycia jaj. W promocję zaangażowani są producenci jaj i przetworów z jaj, organizacje branżowe oraz firmy, zajmujące się pakowaniem i dystrybucją jaj.

Jajka są nie tylko zdrowe. Są po prostu niezastąpione! Nie ma drugiego pokarmu, który z punktu widzenia potrzeb organizmu ludzkiego byłby tak bliski ideału. Jajko ma wszystkie potrzebne do życia substancje i dlatego dietetycy uznają je za wzorcowy produkt żywnościowy. Światowa Organizacja Zdrowia zaleca spożywanie 1-2 jaj dziennie.

Światowy Dzień Owsianki (ang. World Porridge Day), obchodzony 10 października, został ustanowiony w 2009r. przez szkocką organizację charytatywną Mary's Meals, działającą na rzecz głodujących dzieci. Co roku z okazji Dnia Owsianki w wielu krajach odbywają mistrzostwa w przyrządzaniu tego sycącego posiłku.

Owsianka to zupa lub kleik, przyrządzony z płatków owsianych i mleka lub wody. Najczęściej przyrządzaną zupą z płatków owsianych jest zupa mleczna. Można też zastąpić nimi np. kaszę w krupniku lub ryż w rosole. Kleiki, w zależności od rodzaju płatków, mogą być gotowane lub zalane wrzątkiem i odstawione do wchłonięcia płynu. Owsiankę - kleik spożywa się na gorąco lub po ostygnięciu.

Tradycyjna polska owsianka przyrządzana jest na mleku bez innych dodatków, ze szczyptą soli lub na słodko. Słodkawy posmak potrawie nadaje już sama laktoza - dwucukier występujący w krowim mleku. Owsiankę ugotowaną na wodzie można zabielić jogurtem, kefirem lub maślanką.

Spotyka się multum wariantów owsianki, wszystko zależy od inwencji kucharza w doborze dodatków smakowych.

Kisiel owsiany (biały kisiel) to potrawa z mąki owsianej lub płatków owsianych, przyrządzana na zakwasie, opcjonalnie na rozczynie z drożdży. Jest to jedna z tradycyjnych potraw na okres Wielkiego Postu lub Wigilię Bożego Narodzenia w kuchni rosyjskiej, litewskiej, Kresów Wschodnich. Pierwsze wzmianki o tej potrawie pochodzą z XII-XIIIw. Pojawiła się znacznie wcześniej, niż kisiel owocowy (kisiel czerwony), który spopularyzował się na terenach rosyjskich prawdopodobnie dopiero w XXw. wraz z rozprzestrzenieniem się uprawy ziemniaka.

Dlaczego w obecnej erze globalnego dostatku i obfitości

na świecie nadal występuje głód i ubóstwo,

które dotykją ponad 800 milionów ludzi?

J. Diouf, Dyrektor Generalny FAO

Światowy Dzień Żywności (ang. World Food Day, ONZ/FAO), święto obchodzone corocznie 16 października, zostało proklamowane przez Organizację Narodów Zjednoczonych do spraw Wyżywienia i Rolnictwa (ang. Food and Agriculture Organization of the United Nations, FAO) w 1979r., w rocznicę utworzenia FAO w 1945r. Celem obchodów Światowego Dnia Żywności jest pogłębianie świadomości opinii publicznej na temat globalnych problemów żywnościowych i wzmocnienie poczucia solidarności w walce z głodem, niedożywieniem i ubóstwem. Organizowanie obchodów Dnia poparło w 1980r. Zgromadzenie Ogólne ONZ z uwagi na fakt, że żywność jest wstępnym warunkiem przetrwania i pomyślnego rozwoju człowieka i stanowi jego fundamentalną potrzebę.

W 1996r. odbył się Pierwszy Światowy Szczyt Żywnościowy i zgromadził reprezentantów ze 185 krajów. Postanowiono do 2015r. zredukować o połowę liczbę głodujących dzieci, mężczyzn i kobiet. Drugi Światowy Szczyt odbył się w 2002r. W 2008r. w Rzymie miał miejsce kolejny szczyt FAO na temat bezpieczeństwa żywnościowego na świecie.

Lata 1997-2006 i 2008-2017 zostały ogłoszone przez Zgromadzenie Ogólne ONZ Dekadami Walki z Ubóstwem. Głównym celem Pierwszej Dekady była likwidacja skrajnego ubóstwa i znaczące ograniczenie skali powszechnego ubóstwa na świecie. Ogłoszenie Drugiej Dekady miało wesprzeć skuteczne i skoordynowane działania, zmierzające do osiągania uzgodnionych na szczeblu międzynarodowym Milenijnych Celów Rozwoju, w szczególności celu dotyczącego ograniczenia skali ubóstwa na świecie. Zgromadzenie określiło wyeliminowanie ubóstwa jako największe globalne wyzwanie dla dzisiejszej społeczności międzynarodowej i niezbędny warunek osiągnięcia zrównoważonego rozwoju, zwłaszcza w krajach rozwijających się. Zgromadzenie ponownie wyraziło przekonanie, że każde państwo ponosi odpowiedzialność za swój rozwój, a zrównoważony wzrost gospodarczy jest niezbędny do wyeliminowania ubóstwa i głodu. Jednocześnie Zgromadzenie podkreśliło, że wysiłki na szczeblu krajowym powinny być wspierane przez działania na szczeblu międzynarodowym. Wezwało państwa udzielające pomoc finansową, aby kwestia ograniczenia ubóstwa nadal zajmowała czołowe miejsce w ich programach pomocowych i budżecie. Ponadto Zgromadzenie uznało, że strategie zmierzające do wykorzenienia ubóstwa będą skuteczne jedynie wtedy, gdy państwa rozwijające się zostaną włączone do światowej gospodarki i w równym stopniu będą korzystać z dobrodziejstw globalizacji.

W celu upamiętnienia Światowego Dnia Żywności w 1981r. w Polsce wybito okolicznościową monetę 50 zł. Wcześniej, w 1971r., w obieg została wprowadzona moneta okolicznościowa 10 zł dla poparcia idei FAO.

Światowy Dzień Chleba (ang. World Bread Day), również obchodzony 16 października, został ustanowiony przez Międzynarodową Unię Piekarzy i Cukierników (ang. International Union of Bakers and Confectioners, UIBC).

Chleb wymieniany jest wśród elementarnych posiłków człowieka w najstarszych źródłach historii kultury materialnej Europy i Bliskiego Wschodu. Najstarsze znalezisko datuje się na około 14,5 tys. lat temu. Stanowi jeden z podstawowych składników codziennej diety człowieka. Chleb odgrywa również istotną rolę kultową i kulturowo - symboliczną. Wzmianki o tym znajdują się na przykład w Starym Testamencie. Znany był już w starożytności, w Babilonii i Asyrii, Egipcie, Izraelu, Grecji oraz Cesarstwie Rzymskim.

Wygląd i właściwości chleba zmieniały się znacznie w ciągu wieków doskonalenia techniki otrzymywania mąki oraz przyrządzania i wypieku ciasta. Najbardziej pierwotną formą chleba były placki z mąki i śruty pieczone w popiele, na rozgrzanych kamieniach, później także na rusztach i blachach. Odrębnym rodzajem chleba były suche placki starożytnych Izraelitów (maca).

Pieczenie placków pod glinianym garnkiem (dzwonem), przysypywanym gorącym popiołem, dało początek kopułowym piecom piekarskim z bocznym otworem, które w takiej formie przetrwały od czasów rzymskich niemal do naszej epoki. Bochny, wypiekane w taki sposób, wykazywały w porównaniu do tych pieczonych w popiele wiele zalet: były czyste, podczas wypieku nie traciły całkowicie wilgoci i uzyskiwały pewien stopień pulchności.

Szybko nauczono się zwiększać pulchność bochnów chleba poprzez poddawanie ciasta samorzutnej fermentacji, dzięki której uzyskiwało ono gąbczastą strukturę, a sam chleb stawał się smaczniejszy i bardziej strawny. Do wywołania fermentacji używano części ciasta z poprzedniego zaczynu, a także drożdży z osadów winiarskich.

Przaśne placki i płaski chleb z ciasta robionego na zakwasie lub drożdżach spożywano zarówno w starożytnym Egipcie, jak i w Grecji i w Rzymie. W tym ostatnim, za czasów Oktawiana Augusta, istniało ponad 300 piekarń wytwarzających różne rodzaje chleba.

Chleb także we wczesnym średniowieczu, jeszcze w czasach przedchrześcijańskich, odgrywał w Europie znaczącą rolę w obrzędowości lokalnej. Archaiczną formę chleba wśród Słowian, która przeznaczona była do codziennego spożycia, stanowił placek chlebowy zwany podpłomykiem, noszący również w języku staropolskim nazwę wychopieniek. Formą pieczywa odświętnego był kołacz, stanowiący istotny element wesel i innych świąt. W okresie późniejszym średniowieczną sztukę piekarską rozwijano w klasztorach i rzemieślniczych (cechowych) piekarniach miejskich.

Za wynalazcę przemysłowego chleba porcjowanego uważany jest powszechnie amerykański wynalazca i inżynier niemieckiego pochodzenia, Otto Frederick Rohwedder (1880-1960). W 1912r. opatentował maszynę do automatycznego krojenia chleba, jednak problemy z utrzymaniem świeżości takiego pieczywa zniechęciły go do uruchomienia produkcji na większą skalę. Dopiero w 1928r. zaprojektował linię produkcyjną, która najpierw kroiła, a następnie natychmiast szczelnie pakowała pokrojony chleb. Maszyna została zainstalowana i uruchomiona po raz pierwszy przez przedsiębiorstwo "Chillicothe Baking Company" w piekarni w Chillicothe, Missouri (USA). Pierwsze kromki powstały 7 lipca tego samego roku. Produkt okazał się sukcesem i był reklamowany jako największy krok naprzód w branży piekarskiej od czasu pakowanego chleba. W 1933r. już prawie 80% wszystkich bochenków chleba sprzedawanych w USA było krojone.

Światowy Dzień Makaronu (ang. World Pasta Day), obchodzony 25 października, został ustanowiony na Światowym Kongresie Makaronu (ang. World Pasta Congress), który odbył się tego właśnie dnia w 1995r. w Rzymie. Delegacje z różnych krajów wspólnie wymieniły pomysły i doświadczenia na rzecz zbiorowej promocji na rzecz konsumpcji makaronu. Uwzględniono i podkreślono znaczenie rozpowszechniania wiedzy o makaronach wśród konsumentów na całym świecie za pomocą zbiorowych inicjatyw o charakterze promocyjnym i instytucjonalnych kampanii informacyjnych. Ambitny projekt organizowania na całym świecie Światowego Dnia Makaronu został pomyślnie przeprowadzony m.in. dzięki wysiłkom organizacji producentów makaronu w Unii Europejskiej, założonej w 1960r. (UN.A.F.P.A.), która koordynowała działania, a następnie zadbała o gromadzenie i rozpowszechnianie informacji na temat różnych inicjatyw, podejmowanych na Światowy Dzień Makaronu w różnych krajach świata.

Światowy Dzień Makaronu obchodzony jest na całym świecie w formie wydarzeń i inicjatyw promocyjnych w różnych krajach świata. Każdy kraj obchodzi go w absolutnej autonomii, z poszanowaniem globalnej strategii i wykorzystując oficjalne logo wydarzenia. Celem Dnia jest zwrócenie uwagi mediów i konsumentów na makaron, podkreślanie faktu, że jest on globalnym pożywieniem, spożywanym na wszystkich kontynentach, mającym niekwestionowane zalety, odpowiednim dla dynamicznego i zdrowego stylu życia, zdolnym do zaspokojenia zarówno podstawowych wymagań żywieniowych, jak i gastronomii na wysokim poziomie. Kluczowe przesłania podkreślają wszechstronność gastronomiczną, wartość odżywczą makaronu oraz zalety ekonomiczne.

Najstarszy makaron znaleziono w Chinach, miał cztery tysiące lat i około 50cm długości. Znaleziono go w wiosce z okresu neolitu nad brzegami Żółtej Rzeki. To najstarsze odkryte przez archeologów jedzenie. Według legendy do Europy miał go jakoby sprowadzić wenecki podróżnik, Marco Polo (1254-1324). Jest to jednak tylko legenda, bowiem już tysiąc lat wcześniej, w IIw.n.e., rzymski badacz Galen wspomniał o tego typu potrawie, natomiast Muhammad al-Idrisi (1100-1166), arabski kartograf, geograf i podróżnik działający na dworze króla Sycylii, udokumentował istnienie suszonego makaronu, czyli takiego, jak współczesny, w południowych Włoszech, na Sycylii i w Trabii już około XIIw.

Europejski Dzień Zdrowego Jedzenia i Gotowania (ang. European Day of Healthy Food and Cooking), obchodzony 8 listopada, został zainicjowany w 2007r. przez Komisarza Unii Europejskiej i Kucharską Wspólnotę Europejską (ang. Euro-Toques International, ETI), organizację zrzeszającą kucharzy i szefów kuchni. Celem święta jest promowanie zdrowego jedzenia wśród najmłodszych i nie tylko, dobrych nawyków żywieniowych, spożywania regularnie posiłków, informowanie o konsekwencjach złej diety.

Jednocześnie w Polsce obchodzony jest Dzień Zdrowego Śniadania. Tego dnia od 2010r. w placówkach edukacyjnych i wychowawczych mają miejsce działania, związane z Ogólnopolskim Programem "Śniadanie daje moc", którego organizatorem jest "Partnerstwo dla Zdrowia" - koalicja firm "Danone" i "Lubella", marki "Biedronka" oraz Instytutu Matki i Dziecka, pod patronatem Ministerstwa Edukacji Narodowej. Najważniejsze cele Programu to: zwiększanie świadomości nt. zdrowego odżywiania i roli śniadania w diecie dziecka oraz przyczynianie się do obniżania poziomu niedożywienia dzieci w Polsce poprzez edukację i promocję prawidłowego żywienia.

Międzynarodowy Dzień Herbaty (ang. International Tea Day), obchodzony 15 grudnia, został zainicjowany po Światowym Forum Społecznym (ang. World Social Forum) w Porte Allegre w Brazylii w 2003r. i w Bombaju w Indiach w 2004r. Pierwszy Międzynarodowy Dzień Herbaty świętowano w Nowym Delhi 15 grudnia 2005r., a kolejny, rok później, w Sri Lance. Święto szczególnie celebrowane jest w krajach produkujących herbatę: Indiach, Sri Lance, Bangladeszu, Nepalu, Wietnamie, Indonezji, Malezji, Kenii, Malawi, Ugandzie i Tanzanii. Ten dzień nie istnieje po to, by wypić czy zakupić więcej herbaty. Ma on na celu skupić uwagę rządów i obywateli na herbacianej branży, jej pracownikach, drobnych przedsiębiorcach oraz na konsumentach. Przeróżne wystawy i konferencje są zazwyczaj organizowane przez związki zawodowe herbacianej branży.

Herbata jest to drugi najczęściej spożywany napój na świecie. Pierwsze miejsce zajmuje woda.

Polska jest czwartym krajem w Europie o najwyższym spożyciu herbaty. Średnio Polak parzy rocznie napar z 1 kg liści. Więcej herbaty piją w Europie tylko Irlandczycy (zużywają 2,18 kg suszu), Brytyjczycy (1,93 kg) oraz Rosjanie (1,38 kg). Polska plasuje się również wysoko w zestawieniu globalnym, znajdując się na 9. miejscu i wyprzedzając nawet takie kraje, jak Japonia, Chiny czy Arabia Saudyjska.

Herbata to napar przyrządzany z liści i pąków grupy roślin, nazywanych tą samą nazwą, należących do rodzaju kamelia (łac. Camellia). Międzynarodowa literatura botaniczna wyróżnia jeden gatunek krzewu herbacianego - kamelię chińską (łac. Camellia sinensis oraz jej odmianę - kamelię asamską (łac. Camellia assamica.

Herbatę dzieli się na sześć rodzajów, które produkowane są z rośliny jednego gatunku. Głównymi rodzajami, według nomenklatury chińskiej, są: zielona, żółta, biała, oolong, czarna, pu erh (fermentowana).

Pochodzenie rośliny bardzo trudno jest jednoznacznie określić. Przyjmuje się, iż są to tereny obecnej prowincji Yunnan w południowo-zachodnich Chinach, a także jej najbliższe okolice: Wietnam, Birma i Laos. Sytuacja jest jednak dużo bardziej skomplikowana, gdyż o palmę pierwszeństwa walczą również Indie, na terenie których rośnie jedna z najstarszych odmian tej rośliny.

Według jednej z legend początki herbaty sięgają 2737r.p.n.e., w którym mityczny cesarz Shennong przypadkowo zaparzył pierwszy napar z liści herbaty. Cesarz podróżował po swoim kraju, odwiedzając miasta i wsie. Podczas jednej z wizyt poprosił o zagotowanie wody, gdyż chciał się napić i odpocząć na łonie natury. Gdy usiadł otoczony zielenią roślin, podmuch wiatru zerwał liść z krzewu rosnącego nieopodal. Cesarz zaciekawiony listkiem, wpadającym do jego ciepłej jeszcze wody, odczekał chwilę i spostrzegł, że napar zaczyna delikatnie zmieniać swą barwę. Wypił więc kilka łyków i zachwycił się rośliną, z której ten liść pochodził, gdyż napar smakował wyśmienicie, a dodatkowo pobudzał.

Inną popularną legendą o herbacie jest ta, mówiąca o Bodhidharmie, legendarnym patriarsze, który wędrował z Indii do Chin, szerząc po drodze buddyzm. Jego celem było dotarcie do świątyni Shaolin i oddanie się nieprzerwanej medytacji przez dziewięć lat. Po trzech latach bohater legendy przysnął, czym zniweczył swój plan. W złości odciął sobie powieki, a następnie wyrzucił je, rozpoczynając swą medytację od nowa. By nie pogrążyć się we śnie, przez kolejne lata jadł liście z krzewu, który wyrósł w miejscu, gdzie upadły jego powieki. Po ich spożyciu czuł się bardziej pobudzony, dzięki czemu wytrwał w swoim postanowieniu.

Legend związanych z herbatami jest całe mnóstwo. Jedne dotyczą poszczególnych herbat, inne tłumaczą wyjątkowe właściwości, jeszcze inne mówią o niecodziennych technikach zrywania liści przez małpy. W jednej kwestii jednak wszystkie te legendy pozostają zgodne - herbata to wspaniała roślina, której zaparzenie daje królewski wręcz płyn.

Historia herbaty jest bardzo długa, burzliwa i skomplikowana. Napar herbaciany towarzyszy człowiekowi - nie wliczając legend - od ponad dwóch tysięcy lat. Łącznie z nimi, to prawie pięćdziesiąt wieków dziedzictwa.

Wiadomo, że Chińczycy znali herbatę od dawna, jednak pierwsze zapiski na jej temat pochodzą dopiero z Xw.p.n.e. Przez lata rozwinął się tam kult herbaty, który z biegiem lat przybierał na sile. Ogromny wzrost popularności herbata osiągnęła w 2. połowie Iw.n.e.

W VIIIw. Lu Yu (733-804), literat z czasów dynastii Tang, znany jako "Herbaciany mędrzec", napisał dzieło życia - Księgę herbaty (chiń. Chajing), pierwsze całościowe dzieło poświęcone historii, uprawie i piciu herbaty. Przyczynił się tym samym do jeszcze większego spopularyzowania napoju w Chinach.

Dopiero około 803r. mnich Dengyō Daishi przywiózł z Chin pierwsze nasiona krzewu herbacianego do Japonii, gdzie rozpoczęto jej uprawę.

Kultura związana z piciem herbaty przyjęła w obu krajach zupełnie odmienne postaci. Różnice wynikają głównie z odmiennego podejścia filozoficznego.

W Japonii narodziła się ceremonia parzenia herbaty, związana z ascetyczną filozofią i estetyką buddyzmu zen, zwana cha-no-yu (z jap. wrzątek na herbatę), do dzisiaj kultywowana jest w tym kraju. Jest to sztuka, która odznacza się umiłowaniem piękna. Kakuzō Okakura, autor monografii Księga herbaty (jap. Cha no hon, 1906) określa tę ceremonię jako kult oparty na adoracji piękna, istniejącego pośród przyziemnych realiów codziennej egzystencji.

Obrzędy chińskie natomiast, dużo starsze od japońskich, związane z taoizmem i konfucjanizmem oraz wierzeniami i praktykami różnych ludów zamieszkujących kontynentalne Chiny, ulegały na przestrzeni wieków silnej regionalizacji. Dziś w całych Chinach można napotkać rozliczne ceremonie picia herbaty, charakterystyczne np. dla różnych mniejszości narodowych. Herbata w Chinach darzona jest tak dużą estymą, że stanowi nawet kluczowy element tradycyjnych chińskich zaślubin.

W Mongolii herbata pojawiła się pod koniec Vw., a w Tybecie w 620r. W Tybecie bardzo szybko stała się podstawowym, obok kumysu, napojem, a w Mongolii upowszechniła się w XIIw. Jednakże, w odróżnieniu od Chin i Japonii, nie wykształcono tam tak rozbudowanych ceremonii picia herbaty, zaś sam proces przyrządzania i smak herbaty znacząco się różnił od chińskiego wzoru. Z kupcami indyjskimi herbata trafiła do krajów arabskich.

Za sprawą Jedwabnego Szlaku, który prowadził z Chin, przez Azję Centralną i Środkową, Kaukaz i Iran, aż do południowych części Morza Śródziemnego, pojawienie się herbaty odnotowano również na Starym Kontynencie. Pierwsza wzmianka w europejskich dokumentach, w których mowa jest o herbacie, mówi o arabskim podróżniku, relacjonującym, iż od 879r. opłaty celne za sól i herbatę były głównym źródłem dochodu w Kantonie.

Rosjanie po raz pierwszy z herbatą zetknęli się w 1. połowie XVIw., w czasie podboju Syberii i kontaktów dyplomatycznych z Chinami, natomiast w 1618r. herbata pojawiła się tam jako dar cesarza Chin dla cara Michała I Romanowa. W Rosji herbatę tradycyjnie nazywa się czajem (ros. чай) i przygotowuje się w samowarze, bez mleka, za to w postaci bardzo mocnego, intensywnego naparu.

Pierwsze informacje o herbacie w zachodniej Europie pochodzą z końca XVIw. Podał je jezuita J.P. Maffei w 1589r. w dziele Historia Indii. O herbacie pisali też: Mikołaj Trigault w 1615r. i Alvaro Samedo w 1643r.

Holendrzy poznali herbatę w 1610r. za sprawą kupców, którzy używali jej głównie w celach leczniczych, przeciwko malarii. W 1636r. dotarła do Francji, niespełna dwadzieścia lat później do Niemiec, a w 1658r. do Anglii za sprawą kupca Thomasa Garrawaya. Głównym powodem tak wolnego rozprzestrzeniania się herbaty po Europie było nieumiejętne jej podawanie, często niezgodnie z przeznaczeniem.

Znacznie większy zakres informacji na temat herbaty podał polski misjonarz, podróżnik i przyrodnik, Michał Boym (1612-1659), zauważając dwa rodzaje rośliny: zieloną i żółtą, tzw. kwiatową, oraz że liście suszy się również na ogniu, nie tylko na słońcu. W rękopisie Rerum Sinensium Compendiosa Descriptio, napisanym przed 1656r., opisał herbatę w sposób następujący:

Krzew, z którego liści przygotowany jest słynny w całych Chinach napój, nazywany jest Cia. Zbierają liście na wzgórzach, suszą je na małym ogniu na żelaznych siatkach i zalewają wrzącą wodą, przez co jest zielony lub żółty. Zwykle rozkoszują się pijąc go w stanie gorzkim. Dodając do niego słodyczy, często częstują nim gości. Japończycy mieszają proszek z liści z wodą i piją. Jednostka wagi najlepszej herbaty kosztuje często bardzo drogo. Orzeźwia przy upałach, zapobiega tworzeniu się kamieni i senności.

Do Polski herbata dotarła w 1664r. z Francji. Pierwsze znane wzmianki o herbacie pojawiają się w liście króla Jana II Kazimierza do żony Ludwiki Marii. Przez liczne kontakty z Rosją, zwłaszcza na wschodnich terenach, często na określenie herbaty używano rosyjskiego określenia czaj. Na tych terenach również popularne były samowary. Początkowo herbata była uznawana za lek na różne dolegliwości, dlatego też na polskich ziemiach czaj nazwano "herbatą" od herba - ziele i thea - herbaciany, co można tłumaczyć dosłownie jako "ziele herbaciane". Zwyczaj picia herbaty rozpowszechnił się dopiero w 2. połowie XVIIIw., pomogły w tym również dobre stosunki handlowe pomiędzy Polską i Anglią.

Kolejne lata były bardzo rozwojowe dla handlu rośliną na świecie. Zaczęto otwierać plantacje herbaciane na nowych terenach i sprowadzać jej w coraz większych ilościach do Europy, zarówno drogą morską, jak i lądową.

Ze względu na wysoką cenę herbata była pita jedynie na dworze królewskim, dworach magnackich oraz bogatej szlachty i mieszczan. Z czasem niższe warstwy społeczne zaczęły domagać się szerszego dostępu do tego napoju. Swoistą rewolucję wywołały protesty w Bostonie w Stanach Zjednoczonych Ameryki w 1733r., tzw. "Herbatka bostońska" (ang. The Boston Tea Party). W związku z nadmierną podażą herbaty jej ceny na rynkach światowych znacznie spadły. Kompania Wschodnioindyjska, posiadająca jej wielkie zapasy, otrzymała od rządu brytyjskiego, zgodnie z uchwaloną Ustawą o herbacie (ang. The Tea Act), prawo jej sprzedaży w amerykańskich koloniach z pominięciem zwyczajowych ceł i podatków. Uderzyło to w amerykańskich importerów tego produktu. W nocy poprzedzającej dzień, kiedy herbata miała być rozładowana, członkowie konspiracyjnej organizacji "Synowie Wolności", niektórzy w przebraniach Indian Mohawk, wdarli się na statki i zniszczyli cały ładunek herbaty, wyrzucając go do wody. Akcja została błyskawicznie przeprowadzona i odbyła się bez użycia przemocy.

Wiek XIX i XX to czas, kiedy herbatę zaczęto uprawiać na masową skalę, gdyż jej popularność nieustannie rosła. Odpowiedzią na rosnący popyt było założenie pierwszych plantacji zarówno w Indiach, jak i na Cejlonie (Sri Lanka). W połowie XIXw. Brytyjska Kompania Wschodnioindyjska zapoczątkowała na szeroką skalę uprawy w Indiach z sadzonek i nasion sprowadzonych z Chin przez Roberta Fortune'a (1812-1880). Co ciekawe, gdy w 1869r. plantacje kawy na Cejlonie dotknęła zaraza, herbata okazała się być dla niej idealną alternatywą.

W 1. dziesięcioleciu XXw powstała znana wszystkim torebka herbaciana, a sama roślina trafiła również do Afryki, gdzie z sukcesem uprawiana jest do dnia dzisiejszego.

(Źródła: m.in. Wikipedia, Narodowe Centrum Edukacji Żywieniowej, WP Kuchnia, Wycinki ze starych gazet, Black Pudding Club, Culture, Z Kaszub, Fakt, Netto, Kurs na herbatę, BNP Paribas)

Kontakt

Szkoła Podstawowa im. Stanisława Broniewskiego "Orszy"

Wałdowo Szlacheckie 57

86-302 Grudziądz

woj. kujawsko - pomorskie