Szkoła Podstawowa im. Stanisława Broniewskiego "Orszy" w Wałdowie Szlacheckim

BIP FB Tarcza
Godło RP

Służę jak Orsza

Jan Kochanowski - Treny

Treny to cykl żałobnych utworów lirycznych autorstwa Jana Kochanowskiego (1530-1584), składający się z 19 wierszy, poświęconych jego zmarłej w dzieciństwie córce Urszuli.

Treny były pisane przez kilka lub kilkanaście miesięcy. Zostały wydane w 1580r. w Krakowie, a wznowione w 1583r. i 1585r.

Poeta napisał 19 trenów, numerowanych cyframi rzymskimi. Poprzedził je dedykacją: Urszuli Kochanowskiej, wdzięcznej, uciesznej, niepospolitej dziecinie..., zaś w drugim wydaniu dołączył utwór Epitafium Hannie Kochanowskiej, poświęcony zmarłej niedługo po Urszuli córce Hannie.

Są to utwory o charakterze lamentacyjnym, wyrażają żal i rozpacz po śmierci córki. Są najbardziej osobistym dziełem poety. Stanowią przede wszystkim pomnik wystawiony zmarłemu dziecku, lecz są także wyrazem bolesnego doświadczenia przez los, zrujnowania ideałów człowieka renesansowego, kryzysu światopoglądowego i prób jego przezwyciężenia. Kochanowski ukazuje Urszulkę jako erudytkę i ma do siebie pretensje, że nie potrafił jej uchronić. Zakończone są konsolacją - Trenem XIX (Sen) - wtedy też poeta odnajduje spokój, równowagę duchową.

Mimo iż konstrukcja dzieła ma charakter renesansowy, Kochanowski, pisząc Treny, złamał zasadę poetyki renesansu, według której bohaterami trenów mogli być tylko zasłużeni i znani ludzie (personae graves). Głównym bohaterem jego Trenów było zmarłe dziecko, niewsławione czynami bohaterskimi.

Bohaterką Trenów nie jest tylko Urszulka. Występuje w nich też sam Jan Kochanowski oraz jego przewodnik po świecie filozofii - Cyceron. Utwory stanowią autobiografię psychiki zbolałego ojca - twórcy. Są to dzieje bólu i poszukiwania filozoficzne człowieka renesansu.

Po tren jako gatunek literacki sięgnął Jan Kochanowski do epoki antyku. Miał on wówczas ścisły układ wewnętrzny: pochwała zmarłego, rozpamiętywanie poniesionej straty, ukazanie wielkości poniesionej straty, demonstrowanie żalu, pocieszenie (tzw. konsolacja), napomnienie, moralne wnioski. Dzieło poety wykracza poza ten schemat. Kochanowski stworzył zwarty kompozycyjnie cykl, złożony z dziewiętnastu wierszy. Wykorzystał utrwalone w tradycji elementy gatunku, ale w dowolnej kolejności.

W 1930r. poeta Józef Wittlin napisał Tren XX, w czytelny sposób nawiązujący do cyklu Kochanowskiego. Także Władysław Broniewski w wierszu Jesionowa trumna nawiązał tematyką do Trenów.

Urszula Kochanowska jest bohaterką i narratorką wiersza Bolesława Leśmiana pod tym tytułem. Marian Hemar w jednoaktówce Ostatni Tren wplótł - ułożony przez siebie, a naśladujący mistrzowsko poetykę Kochanowskiego - Dwudziesty Tren do rozmowy Jana z Czarnolasu z Aniołem Polskiej Poezji.

Utwory o podobnym charakterze i inspiracji tworzył niemiecki poeta Friedrich Rückert (1788-1866). Po śmierci dwójki swoich dzieci na płonicę napisał 428 wierszy im poświęconych (oryg. Kindertodtenlieder, pol. dosł. Pieśni pogrzebowe dla dzieci).

(Źródło: Wikipedia)


POSŁUCHAJ

Jan Kochanowski

Epitafium Hannie Kochanowskiej

(audiobook)

Kontakt

Szkoła Podstawowa im. Stanisława Broniewskiego "Orszy"

Wałdowo Szlacheckie 57

86-302 Grudziądz

woj. kujawsko - pomorskie