Szkoła Podstawowa im. Stanisława Broniewskiego "Orszy" w Wałdowie Szlacheckim

BIP FB Tarcza
Godło RP

Służę jak Orsza

Clive Staples Lewis - Opowieści z Narnii

Opowieści z Narnii (oryg. The Chronicles of Narnia) to cykl siedmiu powieści fantasy napisanych przez brytyjskiego pisarza i filologa C.S. Lewisa (1898-1963) pomiędzy 1949 a 1954r., uważany za klasykę literatury dziecięcej oraz najlepszą pracę autora. Za ostatnią część cyklu Lewis został nagrodzony w 1956r. Carnegie Medal, angielską nagrodą literacką.

Opowieści z Narnii opowiadają o przygodach dzieci, które odkrywają historię świata, miejsca, gdzie zwierzęta mówią, magia jest powszechna, a dobro walczy ze złem. W większości książek protagonistami są postaci z realnego świata, które w magiczny sposób przenoszone zostają do Narnii, aby pomóc w zażegnaniu trwającego tam kryzysu.

Większość wydarzeń ma miejsce w stworzonym przez Lewisa świecie Narnii. Jest on przedstawiony jako jeden z niezliczonych innych światów, włączając w to również nasz własny świat.

Powracającym motywem jest wzajemne oddziaływanie pomiędzy różnymi światami składającymi się na wszechświat Narnii. Przejścia pomiędzy nimi następują na wiele sposobów, a ich celem, zazwyczaj, jest wprowadzenie nowych postaci. Kosmologia krainy nie jest tak wewnętrznie spójna, jak Śródziemie Tolkiena, ale wystarczająco, żeby nadać książkom baśniowego charakteru. W toku wydarzeń dowiadujemy się, że świat jest płaski, geocentryczny, posiada układ gwiazd różny od naszego oraz że czas w poszczególnych światach płynie niezależnie. Jeżeli od ostatniej wizyty w tym świecie minął rok, wówczas może to oznaczać upływ jedynie tygodnia albo aż tysiąca lat w świecie Lewisa.

Lewis przedstawia czytelnikom cały okres istnienia baśniowego świata, począwszy od procesu stworzenia poprzez niektóre wydarzenia z jego historii, a kończąc na zniszczeniu. Cechą charakterystyczną książek dla dzieci jest to, ze to właśnie one, dzieci pochodzące z naszej rzeczywistości, grają główne role w powyższych wydarzeniach. Historia Narnii składa się z kilku głównych okresów: stworzenia i czasu krótko po nim, rządów Białej Czarownicy, "złotego wieku", inwazji Telmarów i pokonania ich przez Kaspiana X, rządów Kaspiana i jego potomków oraz zniszczenia świata. Podobnie jak w innych tego typu historiach, narracja niekoniecznie przedstawiona jest w sposób chronologiczny.

Świat Narnii opisany w Opowieściach... jest jednym dużym kontynentem otoczonym Wielkim Wschodnim Oceanem. Na nim znajduje się siedem wysp. Na kontynencie znajdują się krainy Archenlandii, Kalormenu, Telmaru oraz szereg innych regionów, występujących w Opowieściach, jednak nie opisanych jako osobne kraje. Są to Zachodnie Odludzie, górzysty obszar na wschód od Narnii, i Dzikie Kraje Północy. Dodatkowo Lewis pokrótce opisuje niezwykłe obszary, które istnieją w samej krainie oraz wokół niej.

Warto zauważyć, że topografia Narnii podlega niszczącym wpływom procesów geologicznych. W Księciu Kaspianie dzieci powracają do Narnii po nieznanym czasie i orientują się, że rzeka, którą poznali w Lwie, czarownicy i starej szafie zmieniła bieg, tworząc w swoim ujściu głębokie wąwozy i krawędzie.

Dostępnych jest kilka map świata Narnii, włączając w to kolorową wersję rysowniczki Pauline Baynes z 1972r., postrzeganą jako "oficjalną". Obecnie nie jest drukowana, jednakże dostępne są mniejsze kopie, znajdujące się w opublikowanych w twardej oprawie wydaniach z 2006 roku. Dwie kolejne mapy zostały stworzone na fali popularności filmu Lew, czarownica i stara szafa z 2005r. Jedna, zwana Różaną Mapą Narnii, jest luźno oparta na mapie Baynes z symbolem Narnii na spodzie. Druga, stworzona w monochromatycznym i archaicznym stylu, przypominająca Tolkienowską mapę Śródziemia, jest dostępna w książkach oraz na interaktywnej wersji filmu na płycie DVD, jednakże obejmuje ona wyłącznie Narnię i nie ma na niej innych krajów z tego świata.

Narnia jest gęsto zaludniona przez dwa rodzaje mieszkańców: ludzi pochodzących ze świata realnego oraz istoty stworzone przez Aslana i ich potomków. Większość ludzi pochodzących z naszej rzeczywistości gra główne role w książkach, jednak zdarzają się tacy, którzy występują jedynie przelotnie. Kraina sama w sobie jest opisana jako zamieszkana przez różne rodzaje stworzeń. Lewis nie zapożycza postaci z jednego źródła, lecz wielu, dodając kilka swoich pomysłów.

Pochodzenie nazwy Narnia jest niepewne. Paul Ford w książce Kieszonkowy podręcznik o Narnii stwierdził, że nie ma wzmianki mówiącej, iż Lewis sugerował się starożytnym, włosko - umbryjskim miastem Nequinium, które zostało podbite przez Rzymian i przemianowane na Narnia w 299r.p.n.e. od rzeki Nar. Jednakże możliwe jest, że natknął się on przynajmniej na którąś z około siedmiu wzmianek o Narnii z literatury łacińskiej, kiedy uczęszczał na studia klasyczne w Oxfordzie. Możliwe jest również, ale nie ma na to mocnych dowodów, że Lewis, który studiował średniowieczną i renesansową literaturę, był świadomy odniesienia do Łucji z Narnii (włoskiej mistyczki) z niemieckiego tekstu z 1501r.

Oprócz dużej liczby motywów chrześcijańskich, cykl zapożycza postaci i idee z mitologii greckiej oraz rzymskiej, jak również z tradycyjnych baśni brytyjskich i irlandzkich. Niektóre elementy zawarte w książkach są bardziej średniowieczne.

Lewis znany był z zainteresowania średniowiecznym symbolizmem literackim i renesansową astrologią, która jest dużo bardziej widoczna w innych jego książkach.

W 2008r. Michael Ward opublikował książkę Planeta Narnia, w której wysuwa propozycję traktowania każdej z siedmiu książek, jako jednego z ciał niebieskich lub "planet", znanych w średniowieczu na podstawie ptolemejskiego lub geocentrycznego modelu kosmologicznego. Każde z tych ciał miało przypisane pewne atrybuty i właśnie te atrybuty miały zostać potajemnie użyte przez Lewisa do ułożenia wydarzeń w książkach.

Swoje odzwierciedlenie w Opowieściach z Narnii znajdują wczesne lata życia autora. Urodzony w 1898r. w Belfascie, przeprowadził się wraz z rodziną do dużego domu na przedmieściach, kiedy miał lat siedem. Dom zawierał długie korytarze i puste pokoje, a Lewis i jego brat wymyślali fantastyczne światy, gdy go przeszukiwali. Tak jak Kaspian i Rilian, tak i Lewis stracił w dzieciństwie matkę. Większość swojej młodości spędził w szkołach z internatem, co odpowiada edukacji Pevansiech. W trakcie II wojny światowej wiele dzieci zostało ewakuowanych z bombardowanego Londynu. W tym czasie niektóre z nich, włączając w to jedno o imieniu Łucja, zostały wraz z Lewisem w jego domu w Oksfordzie, tak jak rodzeństwo Pevansiech zostało u profesora.

Na Opowieści z Narnii składa się siedem ksiąg.

Książki zostały napisane w innej kolejności niż były początkowo wydane. Fani cyklu często mają różne opinie na temat właściwej kolejności, w jakiej należy czytać poszczególne części Opowieści z Narnii. Początkowo nie były one numerowane. Pierwszym, który tego dokonał, był amerykański wydawca Macmillan, numerujący książki w kolejności, w jakiej zostały pierwotnie wydane. Kiedy Harper Collins uzyskał prawa do cyklu w 1994r., poszczególne części serii zostały ponumerowane zgodnie z chronologicznym porządkiem, zasugerowanym przez Douglasa Greshama, pasierba Lewisa. Natomiast uczeni piszący na temat Narnii są zgodni, że kolejność, w jakiej zostały one wydane, nie jest tą, w jakiej zostały napisane.

Kolejność pisaniaKolejność wydaniaChronologia w świecie przedstawionym
Lew, czarownica i stara szafaSiostrzeniec czarodzieja
Książę KaspianLew, czarownica i stara szafa
Podróż "Wędrowca do Świtu"Koń i jego chłopiec
Srebrne krzesłoKoń i jego chłopiecKsiążę Kaspian
Koń i jego chłopiecSrebrne krzesłoPodróż "Wędrowca do Świtu"
Siostrzeniec czarodziejaSrebrne krzesło
Ostatnia bitwa

Czytelnicy, którzy doceniają pierwotną kolejność, utrzymują oni, że wiele z magii Narnii pochodzi ze sposobu, w jaki świat jest stopniowo przedstawiany w Lwie, czarownicy i starej szafie. Twierdzą, że tajemnicza szafa, jako pewien narracyjny zabieg, jest znacznie lepszym wprowadzeniem do Narnii niż ten z Siostrzeńca czarodzieja, gdzie słowo "Narnia" pojawia się w pierwszym akapicie, jako coś już znajomego czytelnikowi. Co więcej, jest jasne z samych książek, że Lew, czarownica i stara szafa miała być czytana najpierw, a nie Siostrzeniec czarodzieja. Kiedy imię Aslan jest po raz pierwszy wspomniane w Lwie..., narrator stwierdza, że żadne z dzieci nie miało pojęcia, kim jest ów Aslan bardziej niż wy. Osoby popierające pierwotna numerację twierdzą, że to nonsens, jeżeli ktoś już czytał Siostrzeńca czarodzieja. Cytowane są również inne tego rodzaju przykłady z tekstu. Argumentacja ta częściowo opiera się na różnicy pomiędzy chronologią i narracją.

Pierwsze recenzje krytyków były pozytywne, a cykl szybko stał się popularny wśród dzieci. Od tamtego czasu jest oczywistym, że zarówno pozytywna, jak i negatywna reakcja na Opowieści z Narnii wiąże się ze światopoglądem religijnym. Pomimo że niektórzy postrzegali powieści jako nawracające, to inni twierdzili, że niewierzący czytelnicy również mogą się cieszyć serią ze względu na jej inne walory. Opowieści z Narnii mają duża liczbę zwolenników i są często używane do promowania wartości chrześcijańskich. Jednak pewna ich grupa krytykowała cykl za korzystanie z pogańskich motywów, a nawet za błędne przekazywanie treści biblijnych. Autorzy, którzy krytykowali książki, to m.in. J.K. Rowling (na gruncie etycznym) i bliski przyjaciel Lewisa J.R.R Tolkien (na gruncie estetycznym), choć warto zauważyć że Tolkien docenił Opowieści... jako literaturę dziecięcą i podarował jej egzemplarze swoim wnukom.

Przez lata C.S. Lewis oraz jego Opowieści z Narnii były krytykowane z wielu powodów, w dużej mierze przez innych autorów. Większość oskarżeń dotyczy seksizmu i rasizmu. Philip Pullman, autor trylogii Mroczne materie i tak zajadły krytyk prac Lewisa, że aż okrzyknięty pseudonimem "anty-Lewis", oświadczył: Śmierć jest lepsza niż życie; chłopcy są lepsi niż dziewczynki, biali ludzie są lepsi niż ciemnoskórzy; i tak dalej. Nie ma usprawiedliwienia dla tak obrzydliwych bzdur w Narnii, jeżeli potrafisz stawić temu czoła.

Opowieści z Narnii zostały przetłumaczone na czterdzieści jeden języków i są nieprzerwanie wydawane od 1954r. Do tej pory sprzedały się w liczbie ponad 120 milionów egzemplarzy. Wiele odniesień do Opowieści z Narnii znaleźć można zarówno w dziełach literackich różnych autorów, jak i w kulturze popularnej - piosenkach, grach i komiksach. Książki zostały wielokrotnie zaadaptowane, częściowo lub w całości, na potrzeby radia, telewizji, teatru i kina.

(Źródło: Wikipedia)


POCZYTAJ
POSŁUCHAJ

Clive Staples Lewis

Opowieści z Narnii - Lew, czarownica i stara szafa

(audiobook)

POSŁUCHAJ

Clive Staples Lewis

Opowieści z Narnii - Książę Kaspian

(audiobook)

OBEJRZYJ

Opowieści z Narnii - Lew, czarownica i stara szafa

(film, 2005)

OBEJRZYJ

Opowieści z Narnii - Książę Kaspian

(film, 2008)

OBEJRZYJ

Opowieści z Narnii - Podróż "Wędrowca do Świtu"

(film, 2010)

Kontakt

Szkoła Podstawowa im. Stanisława Broniewskiego "Orszy"

Wałdowo Szlacheckie 57

86-302 Grudziądz

woj. kujawsko - pomorskie