Szkoła Podstawowa im. Stanisława Broniewskiego "Orszy" w Wałdowie Szlacheckim

BIP FB Tarcza
Godło RP

Służę jak Orsza

Adam Mickiewicz - Pan Tadeusz

Pan Tadeusz, czyli Ostatni zajazd na Litwie: historia szlachecka z roku 1811 i 1812 we dwunastu księgach wierszem to poemat epicki Adama Mickiewicza (1798-1855), wydany w dwóch tomach w 1834r. w Paryżu przez Aleksandra Jełowickiego.

Ta epopeja narodowa z elementami gawędy szlacheckiej powstała w latach 1832–1834 w Paryżu.

Według Józefa Bohdana Zaleskiego, przyjaciela Adama Mickiewicza, pomysł „"poematu sielskiego" narodził się już w 1831r. podczas pobytu wieszcza w Wielkopolsce. Poeta miał rozpocząć go od opisu dworku szlacheckiego. Z kolei Józef Grabowski, właściciel wsi Łukowo, utrzymywał później, że to w jego miejscowości Mickiewicz powziął postanowienie napisania Pana Tadeusza. Dokładne fakty na ten temat jednak nie są znane. Badacze przypuszczają, że poeta napisał wówczas około sto kilkadziesiąt wersów opisujących Soplicowo (w ostatecznym kształcie fragment ten ma się kończyć na 174 wersie I księgi). Mickiewicz jednak - po napisaniu tego fragmentu - nie rozwijał tekstu przez kilkanaście następnych miesięcy.

Na początku grudnia 1832r., przebywając już w Paryżu, napisał list do przyjaciela, w którym informował o rozpoczętych intensywnych pracach nad poematem. Tekst utworu powstawał bardzo szybko - 12 stycznia 1833r. Mickiewicz donosił w listach, że napisał już "dwie wielkie pieśni". Następnie przerwał prace aż do 6 maja, kiedy narodziła się pieśń trzecia. Pod koniec tego samego miesiąca ukończył już część czwartą. Nastąpiła wówczas kolejna kilkumiesięczna przerwa w tworzeniu Pana Tadeusza, spowodowana chorobą poety, opieką nad Stefanem Garczyńskim oraz podróżami. 13 listopada tego samego roku informował w liście, że dokończył pieśń piątą, a od tamtego momentu prace nad epopeją trwały już bez dłuższych przerw. Mickiewicz napisał wówczas w ciągu trzech miesięcy siedem kolejnych ksiąg. Zakończenie twórczej pracy ogłosił 13 lutego 1834r. Rękopis został natychmiast przekazany do druku, który ukończono 17 czerwca tego samego roku. Na świecie istnieje tylko około 1000 egzemplarzy tego wydania.

Pierwsze egzemplarze książki na ziemiach polskich zostały wydrukowane w Toruniu, w w drukarni znanego toruńskiego wydawcy Ernsta Lambecka (1814-1892). Mówi o tym tablica z napisem: W tym domu w 1858 roku w oficynie drukarskiej Rady Miasta Torunia został wydrukowany po raz pierwszy na Ziemiach Polskich "Pan Tadeusz" Adama Mickiewicza.

Epopeja składa się z dwunastu ksiąg pisanych wierszem, trzynastozgłoskowym aleksandrynem polskim (forma wierszowa, w której ostatnią akcentowaną sylabą przed średniówką jest sylaba szósta od początku wersu oraz szósta sylaba po średniówce, która jest jednocześnie ostatnią akcentowaną sylabą w wersie). Czas akcji: pięć dni z roku 1811 i dwa dni z roku 1812.

Rękopis dzieła, sprzedany w 1871r. Stanisławowi Tarnowskiemu przez syna Adama Mickiewicza - Władysława znalazł się w lwowskim Ossolineum w charakterze depozytu, zdeponowany tam w 1939r. przez Artura Ranowskiego, spadkobiercę Tarnowskiego. Po wojnie trafił do wrocławskiego Ossolineum i tam - wciąż jako depozyt - przechowywany był do 1999r. Wówczas, z inicjatywy dyrektora Ossolineum - Adolfa Juzwenki i ówczesnego prezydenta Wrocławia - Bogdana Zdrojewskiego, miasto zakupiło manuskrypt od dotychczasowych jego właścicieli - rodziny Tarnowskich - za 200 tys. dolarów na własność i przekazało go do Ossolineum na stałe.

W 2014r. rękopis Pana Tadeusza został wpisany na Polską Listę Krajową Programu UNESCO "Pamięć Świata".

Obecnie rękopis Pana Tadeusza przechowywany jest w działającym od 2016r. Muzeum "Pana Tadeusza" we Wrocławiu, w szkatule z hebanu i kości słoniowej zamówionej przez Stanisława Tarnowskiego i wykonanej w 1873r. przez Józefa Brzostowskiego. Muzeum wchodzi w skład Zakładu Narodowego im. Ossolińskich we Wrocławiu.

Najbardziej znane adaptacje:

W 1928r. powstała pierwsza polska ekranizacja Pana Tadeusza. Reżyser - Ryszard Ordyński nakręcił film między innymi w majątku Czombrów nieopodal Świtezi, gdzie dzieciństwo spędzał Adam Mickiewicz. Nad scenografią, kostiumami i rekwizytami filmowymi czuwał zespół konsultantów, a w scenach batalistycznych wziął udział 1 Pułk Szwoleżerów Józefa Piłsudskiego oraz 4 Pułk Ułanów Zaniemeńskich.

Oficjalna premiera dzieła miała miejsce 9 listopada 1928r. w Warszawie. W ówczesnej prasie Pana Tadeusza zapowiadano jako "epopeję filmową nieśmiertelnego dzieła Adama Mickiewicza", obraz rocznicowy, "superprodukcję realizowaną na dziesięciolecie niepodległości Polski". Projekt okazał się dla twórców sukcesem komercyjnym, ciesząc się wielkim powodzeniem w stolicy. Premiera zapoczątkowała obchody dziesięciolecia niepodległości Polski.

Film zaginął w czasie II wojny światowej. W latach 50-tych XX w. odnaleziono fragmenty filmu o łącznej długości 42 minut. W 2006r. we Wrocławiu odnaleziono kolejne fragmenty, dzięki czemu udało się zrekonstruować około 120 minut trwającego oryginalnie ponad trzy godziny filmu.

9 listopada 2012r. w warszawskim kinie "Iluzjon" miała miejsce premiera zrekonstruowanej wersji filmu, wzbogaconego o muzykę skomponowaną współcześnie przez Tadeusza Woźniaka. W styczniu 2014r. Filmoteka Narodowa opublikowała dzieło na dyskach DVD.

(Źródło: m.in. Wikipedia)


OBEJRZYJ

Pan Tadeusz

(film, 1928)

Kontakt

Szkoła Podstawowa im. Stanisława Broniewskiego "Orszy"

Wałdowo Szlacheckie 57

86-302 Grudziądz

woj. kujawsko - pomorskie