Szkoła Podstawowa im. Stanisława Broniewskiego "Orszy" w Wałdowie Szlacheckim

BIP FB Tarcza
Godło RP

Służę jak Orsza

Henryk Sienkiewicz - Janko Muzykant

Janko Muzykant to nowela autorstwa Henryka Sienkiewicza (1846-1916). Po raz pierwszy ukazała się w Kurierze Warszawskim w 1879r.

Jej akcja toczy się w XIX w., a głównym bohaterem jest chorowity chłopiec Janko. Imiona własne mieszkańców, język, wykonywane czynności, sposób spędzania czasu i funkcja dworu wskazują na to, że akcja noweli rozgrywa się w polskiej społeczności, która żyje pod zaborem rosyjskim. Ewa Kosowska w książce Negocjacje i kompromisy. Antropologia polskości Henryka Sienkiewicza (Wydawnictwo Naukowe "Śląsk", Katowice 2002) podkreśla, że w tekście nie ma przeciwwskazań, aby rozpoznawać Janka jako dziecko nieślubne, zważywszy na fakt, że nowela nie zawiera informacji na temat ojca chłopca. Spośród innych wiejskich dzieci Janka wyróżnia talent muzyczny. Zgodnie z interpretacjami, talent ten nie implikuje we wsi znaczących zmian, ale podważa jej ustabilizowaną strukturę. Mieszkańcy wsi widzą w opętanym muzyką chłopcu niezrozumiałe i nietypowe dla siebie zjawisko. Na skutek fascynacji dźwiękiem skrzypiec Janko zakrada się do dworu, by ich dotknąć. Zostaje oskarżony o próbę kradzieży i skazany na karę chłosty. Chłopiec umiera z powodu zbyt surowej kary.

Głównym przesłaniem Sienkiewicza w tym utworze jest ograniczanie możliwości kształcenia uzdolnionych dzieci ze względu na ich pochodzenie. Autor zwraca uwagę na tragiczne konsekwencje braku oświaty na wsiach i na trudne warunki życia większości narodu. Podobne przesłanie można znaleźć w nowelach Prusa, Orzeszkowej i Konopnickiej. W noweli Sienkiewicza wskazuje na to celowe zestawienie kontrastujących ze sobą scen: rozmowy pary - właścicieli dworku, do którego zakradł się Janko, która wróciwszy z podróży do Włoch, zachwyca się rozkwitającymi tam talentami artystycznymi, zwłaszcza młodymi, które jeszcze wymagają wspierania. Właścicieli dworku nie poruszyła również śmierć miejscowego młodego talentu, który właśnie potrzebował wsparcia, a nikt mu go nie udzielił, a nawet wręcz przeciwnie, i o którego istnieniu jaśniepaństwo wcale się nie dowiedzieli. Między wierszami wyczytać można w tej noweli: "cudze chwalicie, swego nie znacie", co Kosowska proponuje czytać tak, że Polacy nie doceniają rodzących się wśród nich indywidualności. Poszukują ich natomiast za granicą.

Główne przesłanie autora miało być zgodne z hasłem pracy u podstaw, czyli jednego z ważniejszych nurtów polskiego pozytywizmu.

W literaturze przedmiotu występują również tezy, że genezy przesłania noweli Sienkiewicza można doszukiwać się w filozoficznych osiągnięciach francuskiego oświecenia.

Na kanwie noweli Henryka Sienkiewicza w 1930r. zrealizowano polski film fabularny Janko Muzykant, który przedstawia dalsze losy tytułowego bohatera. Pracą nad scenariuszem i "uzupełnieniem" klasycznego dzieła zajął się znany pisarz Ferdynand Goetel. Do roli Janka reżyser Ryszard Ordyński zaangażował młodego debiutanta, Witolda Conti, który wniósł do filmu młodzieńczą naturalność.

Film zrealizowano w okresie przejściowym między kinem niemym a dźwiękowym. Choć filmem dźwiękowym nazywano wówczas ten, do którego nagrywano jedynie ścieżkę muzyczną. Muzykę prezentowaną wraz z filmem napisali znani kompozytorzy. Film wzorował się nieco na hollywoodzkich produkcjach i był zapowiedzią "lżejszych" obrazów obyczajowych, kończących się happy endem, zgodnie z regułami gatunku.

W 1960r. w Studiu Miniatur Filmowych w Warszawie powstała animowana, żartobliwa wersja Sienkiewiczowskiej noweli. "Nowy Janko Muzykant" wyjeżdża w pole helikopterem, ale narzędziem jego pracy w dalszym ciągu jest kosa. Krowa mechaniczna, poruszająca się na kółkach, umiejscowiona jest w rzeczywistości, w której hołduje się skrajnym zabobonom. - pisała celnie Alicja Iskierko o bohaterze animacji Jana Lenicy. W tej wielokrotnej nagradzanej filmowej parodii oryginalnego utworu, Janko Muzykant przenosi się do świata przyszłości. W warstwie wizualnej dominuje ludowa stylizacja, co daje niesamowity obraz kosmicznej wsi jutra. Filmik jest konfrontacją chłopskiej mentalności z groteskową wizją najnowszych osiągnięć techniki.

(Źródła: m.in. Wikipedia, NitroFilm, NinaTeka)


OBEJRZYJ

Nowy Janko Muzykant

(film animowany, 1960)

Kontakt

Szkoła Podstawowa im. Stanisława Broniewskiego "Orszy"

Wałdowo Szlacheckie 57

86-302 Grudziądz

woj. kujawsko - pomorskie