Szkoła Podstawowa im. Stanisława Broniewskiego "Orszy" w Wałdowie Szlacheckim

BIP FB Tarcza
Godło RP

Służę jak Orsza

Henryk Sienkiewicz - Krzyżacy

Krzyżacy to powieść historyczna Henryka Sienkiewicza (1846-1916), która ukazywała się w czasopiśmie Tygodnik Ilustrowany od lutego 1897r. do lipca 1900r. Książkowe wydanie powieści w 1900r. uwieńczyło jubileusz dwudziestopięciolecia pracy pisarza. Książka została przetłumaczona na 25 języków.

Tłem historycznym Krzyżaków jest fragment historii Polski - od 1399r. (rok śmierci królowej Jadwigi) do 1410r. (bitwa pod Grunwaldem), przedstawiający konflikt jagiellońskiej Polski z zakonem krzyżackim. Przy pisaniu powieści autor korzystał z Kroniki Janka z Czarnkowa, Historii Jana Długosza, dzieł takich historyków, jak Stanisław Smolka i Karol Szajnocha, niemieckich i francuskich opracowań historycznych, map, odpisów ksiąg itd.

Na tle znaczących wydarzeń historycznych autor opisuje dzieje barwnych i wyrazistych postaci. Bohaterami powieści są Jurand ze Spychowa i jego córka Danusia, a także polski rycerz Maćko i jego bratanek Zbyszko z Bogdańca. Tragiczna miłość Zbyszka i Danusi stanowi wątek melodramatyczny, a walka ze zdradzieckimi Krzyżakami miała podnosić ducha Polaków pod zaborami. Kulminacją powieści jest zwycięska bitwa pod Grunwaldem, przedstawiona jako tryumf oręża polsko - litewskiego. Przebieg bitwy Sienkiewicz odtworzył według Jana Długosza i pod wpływem obrazu Jana Matejki. Powieść opisuje wiele wydarzeń i postaci historycznych, choć nie wszystkie opisane są zgodnie z prawdą.

W okresie publikacji powieść była protestem przeciwko germanizacji prowadzonej przez władze zaboru pruskiego. Sienkiewicz chciał, aby jego książka ukazywała Polskę w okresie świetności jej oręża.

Powieść Krzyżacy, ze względu na antyniemiecką wymowę, była pierwszą książką wydaną w Polsce po zakończeniu II wojny światowej - w sierpniu 1945r.

W 550. rocznicę bitwy pod Grunwaldem powstał polski film w reżyserii Aleksandra Forda Krzyżacy, oparty na powieści.

Oficjalna premiera filmu odbyła się 2 września 1960r., ale jego pierwszy publiczny pokaz miał miejsce 15 lipca 1960r. (niektóre źródła podają inną datę: 22 lipca), dokładnie w 550. rocznicę bitwy grunwaldzkiej, w łódzkiej Hali Sportowej. Łódzka premiera była przeznaczona głównie dla miejscowych robotników. Był to pomysł Michaliny Tatarkówny, ówczesnej I sekretarz Komitetu Łódzkiego Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej.

Film był pierwszą polską megaprodukcją, w której powstanie zaangażowane były ówczesne najwyższe władze państwowe, z I sekretarzem PZPR Władysławem Gomułką włącznie. Dotrzymanie terminu realizacji miało wymowę niemal symboliczną. O tym, jak bardzo starano się go nie przekroczyć, świadczy fakt, że od powzięcia pomysłu o ekranizacji sienkiewiczowskiej powieści do uroczystej premiery upłynęło zaledwie półtora roku. Poprzedziła ją bardzo szeroko zakrojona kampania reklamowa, dyskusje w radiu i w telewizji. Dziesiątki konsultantów dopasowywały literacki obraz wydarzeń i postaci do ówczesnego stanu badań historycznych nad tą epoką. Korekcie poddano przede wszystkim powieściowy wizerunek króla Władysława Jagiełły, niezbyt przychylnie ukazanego na kartach książki. Na jego filmowej rehabilitacji zyskała poetyka filmu, opiewającego królewską mądrość i odwagę.

Akcja filmu toczy się na przełomie XIV i XV wieku. Obszerny materiał literacki wymagał - z konieczności - selekcji, ograniczenia się do kilku wybranych wątków. Na pierwszy plan wysunięto losy Juranda ze Spychowa, zdradziecko atakowanego przez Krzyżaków ze Szczytna, którym przewodzi okrutny komtur Zygfryd de Lowe. Równolegle poprowadzono wątek romansowy między Zbyszkiem, Danuśką i Jagienką. Wszystko to odbywa się na tle konfliktu polsko - krzyżackiego i wielkiej wojny z Krzyżakami w 1410r. Punkt kulminacyjny stanowi finałowa bitwa pod Grunwaldem - wielki obraz batalistyczny. Scena bitwy złożona z 152 ujęć trwa 15 minut.

Do filmu wykonano 28 tys. kostiumów i uczestniczyło w nim 10 tys. statystów i 470 koni. Na potrzeby filmu uszyto w Łodzi sześćdziesiąt chorągwi i flag według zachowanych opisów historycznych. Cztery z nich zaginęły bądź zostały skradzione w czasie transportu na plan filmowy. Ogromny jak na owe czasy budżet (w zależności od źródeł - 30-38 mln zł.) pozwalał na nakręcenie 7-11 średniej długości filmów fabularnych.

Po premierze filmu opinie recenzentów były podzielone. Jedni widzieli w tym obrazie, zrealizowanym w nowatorskiej jak na tamte czasy technice panoramicznej, ogromny sukces polskiej kinematografii, inni - i ci byli w większości - wytykali brak szerszego spojrzenia na zderzenie nie tylko dwóch sił politycznych, ale także dwóch kultur, dwóch cywilizacji. Nie bacząc na zdanie krytyków, publiczność tłumnie ciągnęła do kin.

Obraz bitwy pod Grunwaldem, przedstawiony w filmie, w kilku kwestiach odbiega od faktycznego przebiegu wydarzeń historycznych.

W filmie występuje postać, której nie ma w powieści Sienkiewicza. Jest to brat królewski, książę Lingwen-Semen Olgierdowicz, książę mścisławski i przejściowo Nowogrodu Wielkiego, a pod Grunwaldem dowodzący także słynnymi pułkami smoleńskimi. Sienkiewicz nie pisał o nim, ponieważ w XIX wieku nie wiedziano w ogóle, że Lingwen brał udział w słynnej bitwie.

Krzyżacy to najbardziej dochodowy film w historii polskiej kinematografii, absolutny hit o największej oglądalności. Obejrzało go 2 mln widzów w ciągu kilku miesięcy, 14 mln w ciągu pierwszych czterech lat, a ponad 32 mln do 1987r. - więcej, niż liczba ludności kraju w roku premiery filmu.

Film został uznany przez amerykańskiego reżysera Martina Scorsese za jedno z arcydzieł polskiej kinematografii i w 2014r. został wytypowany przez niego do prezentacji w Stanach Zjednoczonych oraz Kanadzie w ramach festiwalu polskich filmów "Martin Scorsese Presents: Masterpieces of Polish Cinema".

(Źródła: Wikipedia, FilmPolski, Wikipedia)


POCZYTAJ
POSŁUCHAJ

Henryk Sienkiewicz

Krzyżacy

(audiobook)

OBEJRZYJ

Krzyżacy

(film, 1960)

Kontakt

Szkoła Podstawowa im. Stanisława Broniewskiego "Orszy"

Wałdowo Szlacheckie 57

86-302 Grudziądz

woj. kujawsko - pomorskie