Szkoła Podstawowa im. Stanisława Broniewskiego "Orszy" w Wałdowie Szlacheckim

BIP FB Tarcza
Godło RP

Służę jak Orsza

Henryk Sienkiewicz - W pustyni i w puszczy

W pustyni i w puszczy to powieść przygodowa dla młodzieży Henryka Sienkiewicza (1846-1916), publikowana w odcinkach w latach 1910–1911 w dzienniku Kurier Warszawski. Z minimalnym opóźnieniem w stosunku do Kuriera Warszawskiego, była drukowana także w Dzienniku Poznańskim, Słowie Polskim i Dzienniku Chicagowskim w USA.

Po raz pierwszy została wydana w 1911r. w Warszawie w wydawnictwie "Gebethner i Wolff". Część rękopisu powieści przechowywana jest w Zakładzie Narodowym im. Ossolińskich we Wrocławiu.

Książka, opowiadająca o przygodach Stasia Tarkowskiego i Nel Rawlison w Afryce, przełożona na wiele języków, stała się międzynarodowym bestsellerem.

Bohater powieści, Staś Tarkowski, był 14-letnim chłopcem, synem polskiego inżyniera, zatrudnionego przy budowie i konserwacji Kanału Sueskiego. Jego matka zmarła przy porodzie. Na tle swoich rówieśników wyróżniał się zarówno zręcznością i siłą, jak i zdolnością do łatwego uczenia się, w tym nauki języków obcych. Dobrze jeździł konno i pływał. Był wyższy od swoich rówieśników. Zdawał sobie sprawę ze swych zdolności, zdarzało mu się więc popadać w zarozumiałość. Postawa Stasia uległa stopniowej przemianie po porwaniu jego oraz jego towarzyszki, Nel Rawlison.

Pierwowzorem postaci był najprawdopodobniej kilkuletni chłopiec, którego Sienkiewicz poznał w 1908r. podczas pobytu w Rudawie (wieś położona w województwie małopolskim w powiecie krakowskim, w gminie Zabierzów).

Pisarz przybył do Rudawy na zaproszenie Antoniny Domańskiej, autorki m.in. Historii żółtej ciżemki. Pisarka miała we wsi willę z wieżyczką, która stoi na rogu dzisiejszych ulic Sienkiewicza i Domańskiej. Właśnie w wieżyczce Sienkiewicz dostał pokój. Powieściopisarz przyjechał pociągiem. Na stację wysłano po niego woźnicę Wojciecha Tarkowskiego z trzyletnim synkiem Stasiem.

Wojciech był znamienitym gospodarzem. Hodował konie, miał piękną bryczkę i woził Sienkiewicza. Kilka razy w tygodniu, z rana, dostarczał mu też świeże mleko. Zwykle zabierał z sobą Stasia, chłopca rezolutnego, wesołego i ciekawego świata. Maluch zaglądał w każdy zakamarek. Czasem siadał pod nogami Sienkiewicza i z otwartą buzią słuchał jego opowieści. Spodobał się pisarzowi - wspomina wnuk tamtego Stasia, Paweł Tarkowski, który mieszka dziś w Młynce i ma syna Stasia. - Potem ciotka, siostra taty, opowiadała nam, że noblista po wyjeździe z Rudawy napisał list do Wojciecha. Obiecał mu, że uczyni chłopca sławnym. List przepadł w czasie wojny. Zginął też egzemplarz książki "W pustyni i w puszczy", w której była notka z dedykacją dla Tarkowskich.

Sławny Staś został mistrzem obróbki skrawaniem w dawnej zabierzowskiej fabryce maszyn. Potem swojemu synowi dał na imię Henryk. To po Sienkiewiczu - nie ma wątpliwości syn Henryka, pan Paweł.

W rodzinie Tarkowskich wiedzą, że ich Staś nie był jedynym wzorem bohatera książki. Sienkiewicz poznał drugiego 12-letniego Stasia Tarkowskiego w Warszawie. Jego rodzina miała wtedy sklep kolonialny i pisarz kupował u nich kawę, herbatę, wino. Niektórzy twierdzą, że wzorem postaci był Rudolf Slatin, młody Austriak, który był w Afryce. Inni wskazują na Robinsona Crusoe czy Robinsona szwajcarskiego. Wielu dopatruje się też prototypu Stasia w synu Stefana Żeromskiego - Adamie, którego Sienkiewicz poznał w Szwajcarii.

W centrum Rudawy o pobycie powieściopisarza przypomina tablica z hasłem: "Małopolski Szlak Literacki". Jest informacja o woźnicy, małym Stasiu i wzmianka, że Sienkiewicz wpisał się do księgi parafialnej. Wpis brzmi: Na pamiątkę pobytu w Rudawie Henryk Sienkiewicz. Poniżej znajduje się adnotacja: Autentyczność podpisu stwierdzam Stanisław Smolka D. 6. Augusti A D. MCMVIII.

Mieszkańcy Rudawy, Niegoszowic i sąsiednich wiosek nie mają wątpliwości, że od stu lat wszystkie dzieci czytają o człowieku, który żył wśród nich. W Rudawie na parafialnym cmentarzu jest jego grób, a na nim napis: Bohater powieści Henryka Sienkiewicza "W pustyni i w puszczy" - Staś Tarkowski.

Natomiast pierwowzorem postaci Nel, czyli Nelly Rawlison, ośmioletniej Angielki, córki jednego z dyrektorów przedsiębiorstwa budującego Kanał Sueski, była bez wątpienia dziesięcioletnia Wandzia Ulanowska, córka przyjaciela Sienkiewicza, Bolesława Ulanowskiego.

Inspiracją dla charakteru stosunków łączących Stasia i Nel były relacje dwojga dziecięcych bohaterów powieści Jeanie Gould Gwiazda przewodnia, na którą Sienkiewicz natrafił u swojej znajomej - Teofili Szumlańskiej.

W latach 1961-1962 reportażysta i miłośnik powieści Sienkiewicza, Marian Brandys, napisał dwie książki - Śladami Stasia i Nel oraz Z panem Biegankiem w Abisynii - z podróży do Afryki, podczas której odwiedził wiele miejsc opisanych u Sienkiewicza.

W 1993r. powstała nieoficjalna kontynuacja powieści pt. Powrót do Afryki autorstwa Wojciecha Sambory. Wbrew zapowiedziom, nie wydano kolejnych części.

W 2001r. Wiesław Kot - w ramach cyklu Fakty i Mity napisał książkę W pustyni i w puszczy - prawda i legenda, w której opisał m.in. okoliczności powstania powieści, historię jej zdobywania popularności, również za granicami kraju, pierwsze i ostateczne próby ekranizacji itp.

W 2005r. powstał komiks internetowy Nowe przygody Stasia i Nel (od odc. 51) i w 2007r. jego drukowane rozwinięcie Pierwsza brygada, wykorzystujące postaci bohaterów powieści Sienkiewicza.

We wrześniu 2014r. wydana została powieść Leszka Talko Staś i Nel. Zaginiony klejnot Indii, której akcja rozgrywa się dwa lata po wydarzeniach z oryginalnej powieści.

W 2017r. Andrew Anzur Clement opublikował (po angielsku) Keepers of the Stone, trylogię historyczno - fantazyjną, która była częściowo zainspirowana przez powieść Sienkiewicza.

Powieść została dwukrotnie sfilmowana - w 1973r. przez Władysława Ślesickiego oraz w 2001r. przez Gavina Hooda. W obu przypadkach z nakręconego materiału zostały stworzone jednocześnie film kinowy i mini-serial telewizyjny. Wersja z 1973r. jest bliższa pierwowzorowi literackiemu.

Przy okazji powstawania obu filmów wydano kilka pozycji i albumów o samych filmach i aktorach, w tym Z Tomkiem i Moniką w pustyni i w puszczy Władysława Ślesickiego. Prasa, szczególnie w latach 70. XX w., pełna była relacji z planu zdjęciowego, a aktorzy po dziś dzień bywają zapraszani do programów telewizyjnych i wywiadów prasowych.

W 2001r. w stacji Polsat emitowany był program Klub przyjaciół Stasia i Nel.

(Źródło: m.in. Wikipedia)


POCZYTAJ I POSŁUCHAJ
POCZYTAJ I OBEJRZYJ
OBEJRZYJ

W pustyni i w puszczy

(film, 1973)

OBEJRZYJ

W pustyni i w puszczy

(film, 2001)

Kontakt

Szkoła Podstawowa im. Stanisława Broniewskiego "Orszy"

Wałdowo Szlacheckie 57

86-302 Grudziądz

woj. kujawsko - pomorskie